Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Ophiuroidea</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Ophiuroidea"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.tmh.player.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Ophiuroidea rootpage-Ophiuroidea skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Ophiuroidea</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r204255952">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output div.taxobox_v3{font-size:0.99em}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .entete,.mw-parser-output .taxobox_v3 caption,.mw-parser-output .taxobox_v3 p.bloc{font-style:normal}.mw-parser-output .taxobox_v3 th{font-weight:normal}.mw-parser-output div.taxobox_v3.bordered th[scope=row],.mw-parser-output div.taxobox_v3.bordered td{padding-bottom:4px;border-top:1px solid #ededed}.mw-parser-output div.taxobox_v3.animal .entete{background-color:LightSalmon}.mw-parser-output .taxobox_v3.animal caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.animal p.bloc{background-color:Bisque}.mw-parser-output div.taxobox_v3.plante .entete{background-color:lightgreen}.mw-parser-output .taxobox_v3.plante caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.plante p.bloc{background-color:#ccffcc}.mw-parser-output div.taxobox_v3.champignon .entete{background-color:SkyBlue}.mw-parser-output .taxobox_v3.champignon caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.champignon p.bloc{background-color:PowderBlue}.mw-parser-output div.taxobox_v3.test .entete{background-color:#50a0a0}.mw-parser-output .taxobox_v3.test caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.test p.bloc{background-color:#70c0c0}.mw-parser-output div.taxobox_v3.algue .entete{background-color:MediumAquamarine}.mw-parser-output .taxobox_v3.algue caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.algue p.bloc{background-color:#bfffe6}.mw-parser-output div.taxobox_v3.archaea .entete{background-color:darkgray}.mw-parser-output .taxobox_v3.archaea caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.archaea p.bloc{background-color:lightgray}.mw-parser-output div.taxobox_v3.protiste .entete{background-color:khaki}.mw-parser-output .taxobox_v3.protiste caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.protiste p.bloc{background-color:PaleGoldenrod}.mw-parser-output div.taxobox_v3.virus .entete{background-color:#d1d1f9}.mw-parser-output .taxobox_v3.virus caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.virus p.bloc{background-color:Lavender}.mw-parser-output div.taxobox_v3.neutre .entete{background-color:#eee}.mw-parser-output .taxobox_v3.neutre caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.neutre p.bloc{background-color:#eee}.mw-parser-output div.taxobox_v3.bacterie .entete,.mw-parser-output div.taxobox_v3.eucaryote .entete,.mw-parser-output div.taxobox_v3.procaryote .entete{background-color:lightgrey}.mw-parser-output .taxobox_v3.bacterie caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.bacterie p.bloc,.mw-parser-output .taxobox_v3.eucaryote caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.eucaryote p.bloc,.mw-parser-output .taxobox_v3.procaryote caption,.mw-parser-output .taxobox_v3.procaryote p.bloc{background-color:#e6e6e6}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .taxobox_classification{font-style:italic}.mw-parser-output div.taxobox_v3 .taxobox_classification .rnormal,.mw-parser-output div.taxobox_v3.zoologie .taxobox_classification .normal,.mw-parser-output div.taxobox_v3 th[scope="row"]{font-style:normal}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style><div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large taxobox_v3 zoologie animal bordered" style="width:20em">
<div class="entete" style="">
<div>Ophiuroidea</div>
</div><div class="images">
</div>
<div class="legend"><a href="Ophiure_commune" class="mw-redirect" title="Ophiure commune">Ophiure commune</a> (<i><a href="Ophiura_ophiura" title="Ophiura ophiura">Ophiura ophiura</a></i>)</div><table class="taxobox_classification"><caption style=""><a href="#WRMS">Classification WoRMS</a></caption><tbody><tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="R%C3%A8gne_(biologie)" title="Règne (biologie)">Règne</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Animal" title="Animal">Animalia</a></span></td>
</tr>
<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Sous-r%C3%A8gne" title="Sous-règne">Sous-règne</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Bilateria" title="Bilateria">Bilateria</a></span></td>
</tr>

<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Infra-r%C3%A8gne" title="Infra-règne">Infra-règne</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Deuterostomia" title="Deuterostomia">Deuterostomia</a></span></td>
</tr>

<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Embranchement_(biologie)" class="mw-redirect" title="Embranchement (biologie)">Embranchement</a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Echinodermata" title="Echinodermata">Echinodermata</a></span></td>
</tr>

<tr>
<th scope="row" style="width:8em;"><a href="Sous-embranchement" title="Sous-embranchement"><abbr class="abbr" title="Sous-embranchement">Sous-embr.</abbr></a></th>
<td>
<span class="normal"><a href="Asterozoa" title="Asterozoa">Asterozoa</a></span></td>
</tr>

</tbody></table>
<p class="bloc"><a href="Classe_(biologie)" title="Classe (biologie)">Classe</a></p><div class="center taxobox_classification"><b><span class="normal"><span style="font-style: normal">Ophiuroidea</span></span></b><br><span class="rnormal"><small><b><a href="John_Edward_Gray" title="John Edward Gray">Gray</a>, <a href="1840" title="1840">1840</a></b></small></span></div>
<p class="bloc"><a href="Ordre_(biologie)" title="Ordre (biologie)">Ordres</a> de rang inférieur</p>
<div class="left">
<ul><li><a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a></li>
<li><a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a></li>
<li><a href="Amphilepidida" title="Amphilepidida">Amphilepidida</a></li>
<li><a href="Ophiacanthida" title="Ophiacanthida">Ophiacanthida</a></li>
<li><a href="Ophioleucida" title="Ophioleucida">Ophioleucida</a></li>
<li><a href="Ophioscolecida" title="Ophioscolecida">Ophioscolecida</a></li></ul></div>

<p class="bloc"><a href="Classification_phylog%C3%A9n%C3%A9tique" title="Classification phylogénétique">Classification phylogénétique</a></p>
<div><b>Position&nbsp;:</b><br>
<ul><li><a href="Asterozoa" title="Asterozoa">Asterozoa</a>
<ul><li>Ophiuroidea</li>
<li><a href="Asteroidea" class="mw-redirect" title="Asteroidea">Asteroidea</a></li></ul></li></ul></div>
</div>
<p>Les <b>Ophiures</b> (<b>Ophiuroidea</b>) sont une classe d'<a href="Echinodermata" title="Echinodermata">échinodermes</a> proche des <a href="%C3%89toile_de_mer" title="Étoile de mer">étoiles de mer</a>. Elles se nourrissent principalement de jeunes <a href="Mollusca" title="Mollusca">mollusques</a>, d'<a href="Ann%C3%A9lides" class="mw-redirect" title="Annélides">annélides</a> et de divers débris. Leurs cinq bras sont fins, le disque central est bien individualisé et elles ne possèdent pas d'anus (rejet par la bouche).
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Morphologie_et_anatomie">Morphologie et anatomie</h2></div>

<p>Les <b>ophiures</b> sont une des cinq classes d'<a href="Echinodermata" title="Echinodermata">échinodermes</a>, caractérisée par un corps central discoïdal aplati, duquel partent cinq bras (parfois six, rarement plus<sup id="cite_ref-Mah_arms_number_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_arms_number-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>) très souples, complètement indépendants du corps et ne se touchant pas par leur base, ce qui les distingue des <a href="%C3%89toile_de_mer" title="Étoile de mer">astéries</a> (étoiles de mer)<sup id="cite_ref-MahDiffOphiures_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-MahDiffOphiures-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, tout comme le fait qu'ils sont articulés<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les bras des ophiures sont grêles, à section ronde, très longs par rapport au corps et susceptibles de mouvements ondulants et rapides (mais surtout dans le sens latéral<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-1" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, sauf chez les <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a>). Leur axe est composé d'un grand nombre de petits disques calcaires, appelés vertèbres, articulés entre eux et réunis par des ligaments souples et des muscles<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-2" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ils sont recouverts d'écailles et portent souvent des piquants (au rôle défensif, tactile et parfois préhensile<sup id="cite_ref-Conand_4-0" class="reference"><a href="#cite_note-Conand-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>)&nbsp;; ils sont pourvus de <a href="Podia" title="Podia">podia</a> collants rudimentaires, dépourvus de disque d'attache et qui ne servent pas à la locomotion, mais auraient des rôles préhensile, respiratoire et sensitif (notamment olfactif<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-3" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>)&nbsp;; ceux-ci ne sont pas disposés dans une gouttière ambulacraire, contrairement aux astérides<sup id="cite_ref-MahDiffOphiures_2-1" class="reference"><a href="#cite_note-MahDiffOphiures-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Beaucoup d'espèces ont les bras équipés de piquants, insérés sur les plaques latérales en rangées longitudinales<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-4" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ceux-ci sont articulés sur un mamelon et équipés de muscles puissants, mais leur rôle est surtout défensif et tactile, et ils ne participent pas directement à la locomotion<sup id="cite_ref-Guille_5-0" class="reference"><a href="#cite_note-Guille-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le disque central est initialement composé d'une plaque centrodorsale entourée de cinq plaques radiales, entre lesquelles s'intercalent d'autres plaques au fur et à mesure de la croissance. Aux points d'ancrage des bras se trouvent des paires de plaques particulières appelées <span class="citation">«&nbsp;boucliers&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-Conand_4-1" class="reference"><a href="#cite_note-Conand-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Tous les viscères centraux sont contenus dans le corps discoïdal. Le tube digestif s'ouvre par une bouche au centre de la face ventrale, protégée par cinq mâchoires interradiales triangulaires denticulées sur la face intérieure de leur pointe<sup id="cite_ref-Teeth_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;; elle est suivie par un gros estomac, mais pas d'anus&nbsp;: le rejet se fait par déglutition par la bouche<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-5" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il n'y a aucune glande vitale dans les bras, comme c'est le cas chez la plupart des astéries, ce qui leur permet d'en perdre sans préjudice en cas de menace (ils repousseront).
Le <a href="Madr%C3%A9porite" title="Madréporite">madréporite</a> est situé sur la face orale<sup id="cite_ref-MahDiffOphiures_2-2" class="reference"><a href="#cite_note-MahDiffOphiures-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Autour de l'œsophage se trouve un collier nerveux qui envoie un nerf central dans chacun des bras. Un réseau de vaisseaux (système aquifère) contient un liquide analogue à l'eau de mer, avec quelques globules amiboïdes, et communique avec le milieu externe par de petits pores situés à côté de la base des bras, appelés fentes bursales, s'ouvrant sur des bourses branchiales<sup id="cite_ref-Guille_5-1" class="reference"><a href="#cite_note-Guille-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, où sont également situées les <a href="Gonade" title="Gonade">gonades</a><sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-6" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>La plupart des ophiures répondent au type qui vient d'être décrit, mais il existe un ordre particulier, d'aspect très différent, les <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryales</a><sup id="cite_ref-Mah_FB_7-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_FB-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, grosses ophiures sédentaires caractérisées par des bras très longs et souvent ramifiés<sup id="cite_ref-Guille_5-2" class="reference"><a href="#cite_note-Guille-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, adaptés à un <a href="Microphagie_suspensivore" title="Microphagie suspensivore">régime suspensivore</a><sup id="cite_ref-Because_Weird_is_what_we_do_8-0" class="reference"><a href="#cite_note-Because_Weird_is_what_we_do-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Parmi celles-ci, certaines espèces du genre <i><a href="Gorgonocephalus" title="Gorgonocephalus">Gorgonocephalus</a></i> peuvent dépasser 1&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr> de diamètre<sup id="cite_ref-Biggest_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-Biggest-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;; leur mode de vie est proche de celui de leur cousines les <a href="Crino%C3%AFde" class="mw-redirect" title="Crinoïde">comatules</a>.
</p><p>Si la plupart des ophiures sont de couleur sombre ou imitant le sable, certaines peuvent néanmoins être très colorées, notamment dans les genres <i><a href="Ophioderma" title="Ophioderma">Ophioderma</a></i>, <i><a href="Ophiolepis" title="Ophiolepis">Ophiolepis</a></i>, <i><a href="Ophiothrix" title="Ophiothrix">Ophiothrix</a></i> ou encore <i><a href="Ophiomaza" title="Ophiomaza">Ophiomaza</a></i><sup id="cite_ref-Color_explosion_10-0" class="reference"><a href="#cite_note-Color_explosion-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Quelques espèces sont enfin <a href="Bioluminescence" title="Bioluminescence">bioluminescentes</a>, comme <i><a href="Amphipholis_squamata" title="Amphipholis squamata">Amphipholis squamata</a></i><sup id="cite_ref-Amphipholis_squamata_11-0" class="reference"><a href="#cite_note-Amphipholis_squamata-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les plus grosses ophiures sont certainement les gorgonocéphales, qui peuvent atteindre 1&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr> de diamètre<sup id="cite_ref-Biggest_9-1" class="reference"><a href="#cite_note-Biggest-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Chez les ophiures de l'ordre plus classique des <a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a>, <i>Ophiopsammus maculata</i> peut dépasser 20&nbsp;<abbr class="abbr" title="centimètre">cm</abbr> et <i>Ophiarachna incrassata</i> dépasserait 50&nbsp;<abbr class="abbr" title="centimètre">cm</abbr> de large, bras compris<sup id="cite_ref-Clark_&amp;_Rowe_12-0" class="reference"><a href="#cite_note-Clark_&amp;_Rowe-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;; <i>Macrophiothrix paucispina</i> pourrait quant à elle avoir des bras de 75&nbsp;<abbr class="abbr" title="centimètre">cm</abbr> de long chacun, donc un diamètre atteignant 1,5&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr><sup id="cite_ref-Australian_echinoderms_13-0" class="reference"><a href="#cite_note-Australian_echinoderms-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le nombre maximal de bras sur une ophiure semble être détenu par <i>Astrochlamys sol</i>, une espèce antarctique munie de 10 à 11 bras<sup id="cite_ref-Mah_arms_number_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_arms_number-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 183.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 181.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Comparaison entre une ophiure (tenue en mains) et une <a href="%C3%89toile_de_mer" title="Étoile de mer">étoile de mer</a> (de même couleur, dans le bac).</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 120.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 118.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Gros plan sur le disque central d'une <i><a href="Ophiura_ophiura" title="Ophiura ophiura">Ophiura ophiura</a></i>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Face orale d'une <i>Squamophis albozosteres</i>, où l'on voit bien la bouche en forme de fente en étoile.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 76.666666666667px">
<div class="thumb" style="width: 74.666666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Gros plan sur la bouche d'une <i>Ophiderma wahlbergi</i> Le <a href="Madr%C3%A9porite" title="Madréporite">madréporite</a> est visible à gauche.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 134.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 132.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">De nombreuses ophiures comme cette <i>Ophiothrix spiculata</i> sont couvertes de fines épines.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Une <a href="Euryalida" title="Euryalida">Gorgonocéphale</a> (ordre <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a>), grandes ophiures planctonivores aux bras ramifiés.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Certaines rares ophiures abyssales comme les <a href="Astrophiuridae" title="Astrophiuridae">Astrophiuridae</a> ont une forme plus étoilée (ici <i>Ophiophycis guillei</i>).</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Habitat_et_répartition"><span id="Habitat_et_r.C3.A9partition"></span>Habitat et répartition</h2></div>

<p>Les ophiures sont toutes marines, et toutes rampent sur le fond, depuis le littoral jusque dans les grandes profondeurs, où elles peuvent être extrêmement abondantes et diversifiées<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-7" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Les ophiures sont la classe d'échinodermes la plus généraliste, la plus diverse et la plus abondante, et elles sont arrivées à coloniser pratiquement tous les types d'habitats marins&nbsp;: on en trouve enfouies dans les sédiments fins, glissant entre les roches, parmi le corail, dans les éponges, sur de gros animaux, sous les glaces polaires, dans les <a href="Chemin%C3%A9e_hydrothermale" class="mw-redirect" title="Cheminée hydrothermale">cheminées hydrothermales</a>, et même sur les débris flottants<sup id="cite_ref-Mah_Extreme_habitat_14-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Extreme_habitat-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Environ 300&nbsp;espèces sont inféodées aux <a href="R%C3%A9cif_de_corail" class="mw-redirect" title="Récif de corail">récifs de corail</a> tropicaux du bassin Indo-Pacifique<sup id="cite_ref-Conand_4-2" class="reference"><a href="#cite_note-Conand-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les ophiures sont également les échinodermes les plus tolérants à la pollution ou aux eaux saumâtres, et certaines espèces comme <i><a href="Amphipholis_squamata" title="Amphipholis squamata">Amphipholis squamata</a></i> peuvent survivre dans une eau six fois moins salée que la mer, et donc remonter les estuaires<sup id="cite_ref-Mah_Extreme_habitat_14-1" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Extreme_habitat-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Elles sont également abondantes dans les <a href="Abysse" title="Abysse">abysses</a>, et on en a trouvé jusqu'à plus de 8&nbsp;000&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr> de profondeur&nbsp;: le record de profondeur semble être partagé entre <i>Bathylepta pacifica</i>, récoltée à 8&nbsp;006&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr> de profondeur, et <i>Perlophiura profundissima</i> récoltée à 8&nbsp;015&nbsp;<abbr class="abbr" title="mètre">m</abbr><sup id="cite_ref-MahDeepest_15-0" class="reference"><a href="#cite_note-MahDeepest-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Il en existe dans toutes les mers, mais le pic de diversité se situe dans le bassin <a href="Oc%C3%A9anie" title="Océanie">océanien</a> tropical avec plus de 831&nbsp;espèces<sup id="cite_ref-Mah_Diversity_16-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Diversity-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>La rusticité et la discrétion des ophiures fait aussi qu'elles sont facilement transportées par mégarde, dissimulées ou à l'état de larve, par les activités humaines, ce qui permet à certaines espèces de conquérir de nouveaux habitats. Ainsi, l'espèce <i><a href="Ophiactis_savignyi" title="Ophiactis savignyi">Ophiactis savignyi</a></i> est désormais signalée dans presque toutes les mers du globe, vraisemblablement transportée par <a href="Ballast_(marine)" title="Ballast (marine)">ballast</a> ou comme passager clandestin de l'<a href="Aquariophilie" title="Aquariophilie">aquariophilie</a><sup id="cite_ref-The_Most_Common_brittle_star_in_the_world_17-0" class="reference"><a href="#cite_note-The_Most_Common_brittle_star_in_the_world-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. La <a href="Reproduction_asexu%C3%A9e" class="mw-redirect" title="Reproduction asexuée">reproduction asexuée</a> dont cette espèce est capable a probablement aidé sa conquête avec des effectifs faibles<sup id="cite_ref-The_Most_Common_brittle_star_in_the_world_17-1" class="reference"><a href="#cite_note-The_Most_Common_brittle_star_in_the_world-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
D'une manière plus naturelle, l'espèce <i><a href="Ophiocnemis_marmorata" title="Ophiocnemis marmorata">Ophiocnemis marmorata</a></i> vit généralement en <span class="citation">«&nbsp;passager clandestin&nbsp;»</span> sur les méduses, ce qui lui permet de traverser des océans entiers<sup id="cite_ref-Ophiocnemis_18-0" class="reference"><a href="#cite_note-Ophiocnemis-18"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><br>
</p>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophionotus_victoriae" title="Ophionotus victoriae">Ophionotus victoriae</a></i> en Antarctique.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 143.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 141.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Beaucoup de petites ophiures comme celles du genre <i><a href="Ophiothela" title="Ophiothela">Ophiothela</a></i> vivent en symbiose sur des animaux plus gros.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 166.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 164.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Amphipholis_squamata" title="Amphipholis squamata">Amphipholis squamata</a></i> est une espèce cosmopolite, présente à presque toutes les gammes de température, de profondeur et de salinité. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Autre espèce cosmopolite, <i><a href="Ophiactis_savignyi" title="Ophiactis savignyi">Ophiactis savignyi</a></i> pourrait être l'échinoderme le plus largement répandu.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 150px">
<div class="thumb" style="width: 148px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Perlophiura profundissima</i>, un des animaux les plus profonds connus. </div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Écologie_et_comportement"><span id=".C3.89cologie_et_comportement"></span>Écologie et comportement</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Reproduction_et_développement"><span id="Reproduction_et_d.C3.A9veloppement"></span>Reproduction et développement</h3></div>

<p>Les glandes génitales s'ouvrent dans des poches situées, au nombre d'une paire, à la base de chacun des cinq bras, au niveau des fentes bursales<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-8" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Ces dix poches peuvent chez certaines espèces servir à l'incubation des jeunes.
</p><p>Les ophiures donnent des œufs qui produisent des larves pélagiques, à structure et à métamorphoses compliquées, connues sous le nom d'<i>ophiopluteus</i> (et dont le plan d'organisation est encore <a href="Bilat%C3%A9rien" class="mw-redirect" title="Bilatérien">bilatérien</a>)<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-9" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Quand la jeune ophiure est suffisamment développée, la larve tombe sur le fond, son enveloppe se désagrège, et libère ainsi l'animal.
</p><p>De nombreuses ophiures sont aussi capables de se reproduire par scissiparité (reproduction asexuée), en se divisant en deux&nbsp;: c'est pour cela qu'un seul individu peut former des populations importantes en aquarium en l'absence de prédation<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-10" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 136.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 134.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Ophiopluteus d’<i>Ophiura albida</i> (par <a href="Ernst_Haeckel" title="Ernst Haeckel">Ernst Haeckel</a>).</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 127.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 125.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Larve à un stade plus avancé, on commence à voir la symétrie 5 secondaire.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 158.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 156.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Larve en dernier stade planctonique.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 150px">
<div class="thumb" style="width: 148px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiothrix_fragilis" title="Ophiothrix fragilis">Ophiothrix fragilis</a></i> juvénile, dessinée par <a href="Ernst_Haeckel" title="Ernst Haeckel">Ernst Haeckel</a>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 188.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 186.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophioderma wahlbergi</i> munie de 7 bras. Cette anomalie peut résulter d'un problème de développement ou de régénération. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 188.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 186.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Certaines espèces comme <i><a href="Ophiothela_mirabilis" title="Ophiothela mirabilis">Ophiothela mirabilis</a></i> sont capables de se diviser en deux (<a href="Scissiparit%C3%A9" title="Scissiparité">scissiparité</a>), d'où les 6 bras et la forme souvent asymétrique.</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Alimentation">Alimentation</h3></div>
<p>La plupart des ophiures ont un régime assez généraliste et surtout opportuniste.
</p>
<ul><li>Une grande partie sont détritivores et charognardes, attendant l'obscurité pour sortir de leurs cachettes et arpenter le fond marin à la recherche de matière nutritive<sup id="cite_ref-Teeth_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li>
<li>Certaines sont aussi des prédateurs actifs d'animaux plus petits et plus lents qu'elles (mais parfois aussi des poissons pour certaines espèces rapides et agressives comme <i>Ophiarachna incrassata</i><sup id="cite_ref-Ophiarachna_19-0" class="reference"><a href="#cite_note-Ophiarachna-19"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>).</li>
<li>D'autres, notamment les <a href="Euryalida" title="Euryalida">gorgonocéphales</a><sup id="cite_ref-Because_Weird_is_what_we_do_8-1" class="reference"><a href="#cite_note-Because_Weird_is_what_we_do-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> mais aussi de nombreuses <a href="Ophiotrichidae" title="Ophiotrichidae">Ophiotrichidae</a><sup id="cite_ref-Teeth_6-2" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> sont des espèces filtreuses, qui dressent leurs bras équipés d'organes filtreurs (épines, <a href="Podia" title="Podia">podia</a>, ramifications...) face au courant, dans le but de capturer du plancton ou des débris dérivants<sup id="cite_ref-Teeth_6-3" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, un peu à la manière de leurs cousines les <a href="Crino%C3%AFdes" class="mw-redirect" title="Crinoïdes">crinoïdes</a>. Elles peuvent former de véritables tapis incroyablement denses sur certains fonds où la nourriture en suspension abonde<sup id="cite_ref-Brittle_Star_Domination_20-0" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Star_Domination-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Certaines espèces abyssales semblent même capables d'attraper de grosses proies nageuses de cette manière, comme des poissons ou des calmars<sup id="cite_ref-Fishing_21-0" class="reference"><a href="#cite_note-Fishing-21"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ul>
<p>Les ophiures broient leur nourriture au moyen de leurs cinq appendices mandibulaires situés au centre de la face orale (inférieure), et dotés de petites dents râpeuses<sup id="cite_ref-Teeth_6-4" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ces dents peuvent être assez spécialisées, et constituent l'un des critères de classification majeurs pour les ophiures<sup id="cite_ref-Teeth_6-5" class="reference"><a href="#cite_note-Teeth-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><br>
</p>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 122px">
<div class="thumb" style="width: 120px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Gros plan sur la bouche et les dents d'une <i><a href="Ophiura" title="Ophiura">Ophiura</a></i>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Une <i><a href="Ophioderma_longicauda" class="mw-redirect" title="Ophioderma longicauda">Ophioderma longicauda</a></i> dévorant des œufs de céphalopode. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Une ophiure gorgonocéphale (<i>Astrocladus euryale</i>) en train de se nourrir, les bras étendus.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Gros plan sur un bras de <a href="Gorgonocephalidae" title="Gorgonocephalidae">gorgonocéphale</a>, qui filtre l'eau pour piéger le plancton avec ses bras ramifiés.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Certaines ophiures non gorgonocéphale sont également planctonivores, avec des bras hérissés de piquants couverts d'un mucus collant.</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Comportement_et_écologie"><span id="Comportement_et_.C3.A9cologie"></span>Comportement et écologie</h3></div>


<p>Les ophiures sont volontiers grégaires, et dans certains endroits où la nourriture est abondantes, elles peuvent former de véritables tapis grouillants<sup id="cite_ref-Brittle_Star_Domination_20-1" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Star_Domination-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elles se déplacent en rampant au moyen de leurs cinq bras souples, ce qui les différencie des étoiles de mer, qui se déplacent sur leur tapis de <a href="Podia" title="Podia">podia</a> sans bouger les bras. Certaines espèces sont capables de nager une sorte de <span class="citation">«&nbsp;brasse&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-natation_22-0" class="reference"><a href="#cite_note-natation-22"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Comme beaucoup d'échinodermes, les ophiures ont d'excellentes capacités régénératrices, et peuvent perdre un ou plusieurs bras sans danger pour leur survie, puisqu'elles pourront le reconstituer en quelques semaines ou mois<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-11" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ainsi, de nombreuses espèces utilisent l'<a href="Autotomie" title="Autotomie">autotomie</a> comme mécanisme de défense, abandonnant un bras à leur agresseur pour mieux prendre la fuite, pendant que le prédateur est distrait par le bras qui peut continuer de bouger plusieurs heures&nbsp;: c'est de là que leur vient leur nom anglais, <span class="citation">«&nbsp;<i><span class="lang-en" lang="en">brittlestar</span></i>&nbsp;»</span> (<span class="citation">«&nbsp;étoiles fragile&nbsp;»</span>)<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-12" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>La très large majorité des ophiures sont des animaux nocturnes et sciaphiles (ou <span class="page_h"><a href="Lucifuge" class="mw-disambig" title="Lucifuge">lucifuges</a></span>)&nbsp;: elles fuient la lumière en se dissimulant sous des objets, dans des anfractuosités, dans le sédiment ou en profondeur<sup id="cite_ref-Conand_4-3" class="reference"><a href="#cite_note-Conand-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Leur épiderme est en effet parcouru de réseaux de cellules nerveuses photosensibles qui leur confèrent une vision rudimentaire<sup id="cite_ref-How_brittlestars_‘see’_without_eyes_23-0" class="reference"><a href="#cite_note-How_brittlestars_‘see’_without_eyes-23"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. On a longtemps cru que d'étranges lentilles de calcites disposées sur leur disque central pouvaient jouer un rôle dans la vision des ophiures<sup id="cite_ref-Vision_24-0" class="reference"><a href="#cite_note-Vision-24"><span class="cite-bracket">[</span>24<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, mais l'absence de connexion neuronale sur ces structures semble invalider cette hypothèse<sup id="cite_ref-How_brittlestars_‘see’_without_eyes_23-1" class="reference"><a href="#cite_note-How_brittlestars_‘see’_without_eyes-23"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, et le mécanisme de vision <span class="citation">«&nbsp;extraoculaire&nbsp;»</span> par des chromatophores répartis dans tout l'épiderme commence à être compris<sup id="cite_ref-Extraocular_Vision_in_a_Brittle_Star_Is_Mediated_by_Chromatophore_Movement_in_Response_to_Ambient_Light_25-0" class="reference"><a href="#cite_note-Extraocular_Vision_in_a_Brittle_Star_Is_Mediated_by_Chromatophore_Movement_in_Response_to_Ambient_Light-25"><span class="cite-bracket">[</span>25<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Une grande partie des ophiures dissimulent en permanence leur disque central (siège des organes vitaux), dans une cavité ou dans le sédiment, et n'en laissent émerger que leurs bras, parfois très longs, pour prospecter de la nourriture dans le courant<sup id="cite_ref-Bioturbate_26-0" class="reference"><a href="#cite_note-Bioturbate-26"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Un phénomène de <a href="Bioluminescence" title="Bioluminescence">bioluminescence</a> a également été observé sur certaines espèces<sup id="cite_ref-Conand_4-4" class="reference"><a href="#cite_note-Conand-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, comme <i><a href="Amphipholis_squamata" title="Amphipholis squamata">Amphipholis squamata</a></i><sup id="cite_ref-Amphipholis_squamata_11-1" class="reference"><a href="#cite_note-Amphipholis_squamata-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Pour se protéger, de nombreuses ophiures vivent en association voire en <a href="Symbiose" title="Symbiose">symbiose</a> avec d'autres animaux plus gros qu'elles, qu'il s'agisse d'animaux fixes comme des coraux ou d'animaux mobiles comme d'autres échinodermes, mais aussi, par exemple, des méduses<sup id="cite_ref-Jelly_27-0" class="reference"><a href="#cite_note-Jelly-27"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Là où les ophiures abondent (notamment les <a href="Amphiuridae" title="Amphiuridae">Amphiuridae</a> qui peuvent constituer des tapis recouvrant tout le plancher marin), elles rencontrent parfois des prédateurs très spécialisés, comme le <a href="Nudibranche" class="mw-redirect" title="Nudibranche">nudibranche</a> <i><a href="Kalinga_ornata" title="Kalinga ornata">Kalinga ornata</a></i><sup id="cite_ref-28" class="reference"><a href="#cite_note-28"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 172px">
<div class="thumb" style="width: 170px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Asteroporpa_annulata" title="Asteroporpa annulata">Asteroporpa annulata</a></i> se hissant sur ses bras.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Les ophiures peuvent parfois vivre en densités très importantes, comme ici en <a href="Afrique_du_Sud" title="Afrique du Sud">Afrique du Sud</a>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 180.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Agrégation d’<i>Ophioderma rubicundum</i> sur un massif de corail en vue de la reproduction.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 164.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 162.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiomaza cacaotica</i> vit souvent en association avec des <a href="Crino%C3%AFde" class="mw-redirect" title="Crinoïde">crinoïdes</a>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 82px">
<div class="thumb" style="width: 80px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Exemple de symbiote&nbsp;: un ver <i>Lepidonotus melanogrammus</i> sur une <i>Ophionereis schayeri</i>. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Les ophiures gorgonocéphales peuvent adopter des formes complexes, comme cette <i>Gorgonocephalus eucnemisin</i> sub-abyssale.</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Taxinomie_et_classification">Taxinomie et classification</h2></div>
<p>Longtemps confondues avec les étoiles de mer (avec qui elles forment le super-embranchement des <a href="Asterozoa" title="Asterozoa">Asterozoa</a>), les ophiures ne sont que progressivement distinguées des étoiles, notamment dans l'<i>Histoire naturelle des animaux sans vertèbres</i> de <a href="Jean-Baptiste_de_Lamarck" title="Jean-Baptiste de Lamarck">Jean-Baptiste de Lamarck</a> (1816), qui en fait un genre de la catégorie des <span class="citation">«&nbsp;stellérides&nbsp;»</span> (avec les comatules, euryales et astéries). La classe des ophiures (<span class="citation">«&nbsp;Ophiuroidea&nbsp;»</span>) est redécrite et définitivement instaurée par <a href="John_Edward_Gray" title="John Edward Gray">John Edward Gray</a> en 1840. La classification des ophiures débute ensuite avec Ljungman (1867), auteur des principales familles. Matsumoto a raffiné la classification en 1915, établissant le premier arbre phylogénique putatif en 1917. Celui-ci n'a pas été retouché avant 1966 (Spencer &amp; Wright, <i>Treatise on Invertebrate Paleontology</i>), travail modernisé par Smith <i>et al.</i> (1995). une nouvelle approche fondée sur la microstructure (notamment des articulations des épines brachiales) voit le jour à partir des années 2000<sup id="cite_ref-Martynov_29-0" class="reference"><a href="#cite_note-Martynov-29"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les premiers travaux de phylogénie moléculaire (fondée sur l'ADN et non plus sur la seule morphologie) sont dus à Sabine Stöhr et Timothy D. O’Hara dans les années 2010&nbsp;: ceux-ci ont suggéré que la phylogénie traditionnelle était entièrement à revoir sur des bases génétiques, ce qui n'a été achevé qu'en 2017, entraînant une vaste réorganisation de la classification interne du groupe, dont la création de cinq nouveaux ordres et de nombreuses familles<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-0" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 2013, 2&nbsp;064&nbsp;espèces d'ophiures avaient été recensées d'après une publication de Stohr, O'Hara et Thuy dans la revue <i><a href="PLOS_One" title="PLOS One">PLOS One</a></i><sup id="cite_ref-Mah_Diversity_16-1" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Diversity-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. La base de données du <a href="World_Register_of_Marine_Species" title="World Register of Marine Species"><i>World Register of Marine Species</i></a> <small>(8 décembre 2013)</small><sup id="cite_ref-WRMS8_décembre_2013_31-0" class="reference"><a href="#cite_note-WRMS8_décembre_2013-31"><span class="cite-bracket">[</span>31<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> en compte pour sa part 2&nbsp;122, mais du fait des nombreux spécimens récoltés et encore non-identifiés le chiffre réel dépasserait probablement les 3&nbsp;000<sup id="cite_ref-Face_to_disk_with_Ophiolepis_32-0" class="reference"><a href="#cite_note-Face_to_disk_with_Ophiolepis-32"><span class="cite-bracket">[</span>32<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Cela fait de ce groupe le plus vaste de tous les échinodermes en l'état actuel des connaissances (devant les étoiles de mer). La même étude dénombre 270 genres, et l'étude de 2017 compte 33&nbsp;familles dans 6 ordres. Cette diversité est très inégalement répartie&nbsp;: par exemple, 467&nbsp;espèces appartiennent à la seule famille des <a href="Amphiuridae" title="Amphiuridae">Amphiuridae</a> (ophiures grêles qui vivent enterrées dans le sédiment en laissant dépasser leurs bras munis de cils pour capturer le plancton)<sup id="cite_ref-Mah_Diversity_16-2" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Diversity-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Place_des_ophiures_dans_le_règne_animal"><span id="Place_des_ophiures_dans_le_r.C3.A8gne_animal"></span>Place des ophiures dans le règne animal</h3></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r223867407">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output div.NavFrame{background-color:var(--background-color-base,#fff);border:1px var(--border-color-base,#a2a9b1);border-style:solid;margin-bottom:1em;clear:both}.mw-parser-output div.NavFrame div.NavHead{min-height:1.6em;font-weight:bold;background-color:#efefef;color:var(--color-emphasized,#000);text-align:center}.mw-parser-output div.NavContent{display:block;margin:0;text-align:left}body:not(.mw-mf) .mw-parser-output div.NavFrame{padding:2px;text-align:center;border-collapse:collapse;font-size:95%}body:not(.mw-mf) .mw-parser-output div.NavPic{padding:2px;float:left}body:not(.mw-mf) .mw-parser-output div.NavEnd{height:0;clear:both}@media screen{html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output div.NavFrame div.NavHead{background-color:#27292d}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output table div.NavFrame a{color:#88a3e8}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output table div.NavFrame a.new{color:#fd7865}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output div.NavFrame div.NavHead{background-color:#27292d}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output table div.NavFrame a{color:#88a3e8}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output table div.NavFrame a.new{color:#fd7865}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style><div class="NavFrame" style="" title="[afficher]/[masquer]">
<div class="NavHead" style=""><div style="float:left; width:6em; text-align:center;"></div>Place des <span style="text-transform:lowercase">Ophiuroidea</span> dans le <a href="Animal" title="Animal">règne animal</a></div>
<div class="NavContent" style="">
<ul><li>Les types d'organisation présentés ici sont des <a href="Grade_%C3%A9volutif" title="Grade évolutif">grades évolutifs</a> ne correspondant généralement pas à des groupes <a href="Monophyl%C3%A9tique" class="mw-redirect" title="Monophylétique">monophylétiques</a>, mais <a href="Paraphyl%C3%A9tique" class="mw-redirect" title="Paraphylétique">paraphylétiques</a> (ne comportant pas tous les descendants d'un même ancêtre — exemple&nbsp;: les descendants d'ancêtres vermiformes ne sont pas tous aujourd'hui des vers, etc.).</li>
<li>En jaune&nbsp;: les principales <a href="Radiation_%C3%A9volutive" title="Radiation évolutive">explosions radiatives</a>.</li></ul>
<table style="width:100%;background-color:#F0F0F0;border-collapse: collapse;">

<tbody><tr>
<td style="width:22%;background:orange">&gt; Unicellulaires <a href="Procaryote" class="mw-redirect" title="Procaryote">procaryotes</a> <small>(cellule sans noyau)</small>
</td>
<td style="width:4%;">&nbsp;
</td>
<td style="width:22%;border-left:solid">♦ <a href="Echinodermata" title="Echinodermata">Échinodermes</a>&nbsp;: <a href="Echinoidea" title="Echinoidea">Oursins</a>, <a href="Crinoidea" title="Crinoidea">Crinoïdes</a>, <a href="Holothurie" title="Holothurie">Concombres de mer</a>, <a href="%C3%89toile_de_mer" title="Étoile de mer">étoiles de mer</a> et <a class="mw-selflink selflink">ophiures</a>
</td>
<td style="width:4%;">&nbsp;
</td>
<td style="width:22%;border-left:solid">♦ <a href="Bivalvia" title="Bivalvia">Bivalves</a> <small>(coquillages)</small>
</td>
<td style="width:4%;">&nbsp;
</td>
<td style="width:22%;">&nbsp;
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; Unicellulaires <a href="Eukaryota" title="Eukaryota">Eucaryotes</a> <small>(cellules à noyau)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">
</td>
<td style="border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Gastropoda" title="Gastropoda">Gastéropodes</a> (<a href="Escargot" title="Escargot">escargots</a>, <a href="Limace" title="Limace">limaces</a>, etc.)</td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Porifera" title="Porifera">Éponges</a> <small>(organisme multicellulaire)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid;background:yellow">♦ <a href="Mollusca" title="Mollusca">Mollusques</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="C%C3%A9phalopode" title="Céphalopode">Céphalopodes</a> (<a href="Pieuvre" title="Pieuvre">pieuvres</a>, <a href="Sepiida" title="Sepiida">seiches</a>)</td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Cnidaria" title="Cnidaria">Polype</a>&nbsp;: <a href="Hydre_(zoologie)" title="Hydre (zoologie)">hydres</a>, <a href="Corail" title="Corail">coraux</a> et <a href="M%C3%A9duse_(animal)" title="Méduse (animal)">méduses</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">&nbsp;</td>
<td></td>
<td></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:yellow">&gt; <a href="Ver" title="Ver">Vers</a> <small>(mobilité et tube digestif)</small> <a href="Bilateria" title="Bilateria">bilatériens</a>
</td>
<td style="width:20pt;border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">&nbsp;
</td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Trilobita" title="Trilobita">Trilobites</a> <small>(de deux à 24 pattes — éteint)</small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Poisson" title="Poisson">Poissons</a> <a href="Agnatha" title="Agnatha">agnathes</a> <small>(sans mâchoire)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid;background:yellow">♦ <a href="Arthropodes" title="Arthropodes">Arthropodes</a> primitifs type <a href="Myriapoda" title="Myriapoda">myriapodes</a> <small>(beaucoup de pattes)</small>
</td>
<td style="width:20pt;border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Decapoda" title="Decapoda">Décapodes</a>&nbsp;: <a href="Brachyura" title="Brachyura">crabes</a> et <a href="%C3%89crevisse" title="Écrevisse">écrevisses</a> <small>(dix pattes)</small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Poisson" title="Poisson">Poissons</a> primitifs (<a href="Chondrichthyes" title="Chondrichthyes">poissons cartilagineux</a>)</td>
<td></td>
<td></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Arachnida" title="Arachnida">Arachnides</a>&nbsp;: <a href="Araneae" title="Araneae">araignées</a>, <a href="Scorpiones" title="Scorpiones">scorpions</a> et <a href="Acari" title="Acari">acariens</a> <small>(huit pattes)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Libellule" class="mw-redirect" title="Libellule">Libellules</a>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Poisson" title="Poisson">Poissons</a> typiques (<a href="Osteichthyes" title="Osteichthyes">poissons osseux</a>)</td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Serpentes" title="Serpentes">Serpents</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid;background:yellow">&gt; <a href="Hexapoda" title="Hexapoda">Hexapodes</a> <small>(à six pattes)</small>&nbsp;: <a href="Insectes" class="mw-redirect" title="Insectes">Insectes</a> type <a href="Apterygota" title="Apterygota">Apterygota</a> <small>(primitifs sans ailes)</small>
</td>
<td style="width:20pt;border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Blattaria" title="Blattaria">Blattes</a>, <a href="Mantodea" title="Mantodea">mantes</a>, <a href="Termite" title="Termite">termites</a>
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Poisson" title="Poisson">Poissons</a> type <a href="Sarcopterygii" title="Sarcopterygii">Sarcopterygii</a> <small>(à nageoires charnues)</small>
</td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid;background:yellow">♦ <a href="Dinosaure" class="mw-redirect" title="Dinosaure">Dinosaures</a> <small>(éteint)</small></td>
<td></td>
<td></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Orthoptera" title="Orthoptera">Orthoptères</a> (<a href="Sauterelle_(insecte)" title="Sauterelle (insecte)">sauterelles</a>, <a href="Gryllidae" title="Gryllidae">grillons</a>)
</td></tr>
<tr>
<td style="background:orange">&gt; <a href="Tetrapoda" title="Tetrapoda">Tétrapodes</a> primitifs (type <a href="Amphibia" title="Amphibia">Amphibiens</a>)
</td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Crocodylidae" title="Crocodylidae">Crocodiles</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Metatheria" title="Metatheria">Marsupiaux</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Hemiptera" title="Hemiptera">Hémiptères</a> (<a href="Heteroptera" title="Heteroptera">punaises</a>, <a href="Cicadidae" title="Cicadidae">cigales</a>…)
</td></tr>
<tr>
<td style="background:yellow">&gt; <a href="Reptile" class="mw-redirect" title="Reptile">Reptiles</a> primitifs (<a href="Amniota" title="Amniota">Amniotes</a> de type <a href="Squamata" title="Squamata">Lézards</a>)
</td>
<td style="width:20pt;border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Testudines" class="mw-redirect" title="Testudines">Tortues</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Insectivora" title="Insectivora">Insectivores</a> (<a href="Talpa" title="Talpa">Taupes</a>, <a href="H%C3%A9risson" title="Hérisson">Hérissons</a>…)</td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Coleoptera" title="Coleoptera">Coléoptères</a> (<a href="Hanneton" class="mw-redirect" title="Hanneton">hannetons</a>, <a href="Coccinellidae" title="Coccinellidae">coccinelles</a>…)
</td></tr>
<tr>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Oiseau" title="Oiseau">Oiseaux</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Chiroptera" title="Chiroptera">Chiroptères</a> <small>(Chauves-Souris)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Hymenoptera" title="Hymenoptera">Hyménoptères</a> (<a href="Abeille" title="Abeille">abeilles</a>, <a href="Gu%C3%AApe" title="Guêpe">guêpes</a>, <a href="Fourmi" title="Fourmi">fourmis</a>)
</td></tr>
<tr>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">&nbsp;
</td>
<td></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Primates" title="Primates">Primates</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Diptera" title="Diptera">Diptères</a> <small>(mouches)</small>
</td></tr>
<tr>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid;border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="background:yellow">&gt; <a href="Mammif%C3%A8re" title="Mammifère">Mammifères</a> primitifs type <a href="Monotremata" title="Monotremata">monotrèmes</a>
</td>
<td style="border-bottom:solid">&nbsp;
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Rodentia" title="Rodentia">Rongeurs</a> et <a href="Lagomorpha" title="Lagomorpha">Lagomorphes</a> <small>(lapins)</small></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Lepidoptera" title="Lepidoptera">Lépidoptères</a> <small>(papillons)</small>
</td></tr>
<tr>
<td></td>
<td></td>
<td></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Carnivora" title="Carnivora">Carnivores</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦
</td></tr>
<tr>
<td></td>
<td></td>
<td></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦ <a href="Ungulata" title="Ungulata">Ongulés</a></td>
<td>
</td>
<td style="border-left:solid">♦
</td></tr></tbody></table> </div>
<div class="NavEnd">&nbsp;</div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liste_des_ordres_et_familles">Liste des ordres et familles</h3></div>
<p>La classification a repose jusqu'à la fin du <abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr>&nbsp;siècle sur des critères morphologiques parfois non pertinents&nbsp;: il a fallu attendre une vaste révision en 2017 sur la base de données génétiques récentes pour avoir une phylogénie moderne de ce groupe, très différente de l'ancienne<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-1" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Notamment, à la bipartition ancienne entre <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a> et <a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a> se substitue une division entre <a href="Euryophiurida" title="Euryophiurida">Euryophiurida</a> (contenant <a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a> et <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a>) et <a href="Ophintegrida" title="Ophintegrida">Ophintegrida</a> (contenant les autres groupes actuels)<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-2" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Une nouvelle clef morphologique des familles a été publiée en 2021<sup id="cite_ref-Goharimanesh_33-0" class="reference"><a href="#cite_note-Goharimanesh-33"><span class="cite-bracket">[</span>33<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>



<table>
<tbody><tr>
<td valign="top">
<p>Selon <a href="World_Register_of_Marine_Species" title="World Register of Marine Species"><i>World Register of Marine Species</i></a> <small>(24 mars 2018)</small><sup id="cite_ref-WRMS24_mars_2018_34-0" class="reference"><a href="#cite_note-WRMS24_mars_2018-34"><span class="cite-bracket">[</span>34<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;:
</p>
<ul><li>sous-classe <a href="Myophiuroidea" class="mw-redirect" title="Myophiuroidea">Myophiuroidea</a> <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>infra-classe Metophiurida <small>Matsumoto, 1913</small>
<ul><li>super-ordre <a href="Euryophiurida" title="Euryophiurida">Euryophiurida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017</small>
<ul><li>ordre <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalida</a> <small>Lamarck, 1816</small>
<ul><li>famille <a href="Asteronychidae" title="Asteronychidae">Asteronychidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Euryalidae" title="Euryalidae">Euryalidae</a> <small>Gray, 1840</small></li>
<li>famille <a href="Gorgonocephalidae" title="Gorgonocephalidae">Gorgonocephalidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a> <small>Müller &amp; Troschel, 1840 sensu O'Hara et al., 2017</small>
<ul><li>sous-ordre Ophiomusina <small>O'Hara et al., 2017</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiomusaidae" class="mw-redirect" title="Ophiomusaidae">Ophiomusaidae</a> <small>(O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy, Martynov, 2018)</small></li>
<li>famille <a href="Ophiosphalmidae" title="Ophiosphalmidae">Ophiosphalmidae</a> <small>(O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018)</small></li>
<li>Ophiomusina <i>incertae sedis</i></li></ul></li>
<li>sous-ordre Ophiurina <small>Müller &amp; Troschel, 1840 sensu O'Hara et al., 2017</small>
<ul><li>famille <a href="Astrophiuridae" title="Astrophiuridae">Astrophiuridae</a> <small>Sladen, 1879</small></li>
<li>famille <a href="Ophiopyrgidae" title="Ophiopyrgidae">Ophiopyrgidae</a> <small>Perrier, 1893</small></li>
<li>famille <a href="Ophiuridae" title="Ophiuridae">Ophiuridae</a> <small>Müller &amp; Troschel, 1840</small></li>
<li>Ophiurina <i>incertae sedis</i></li></ul></li>
<li>Ophiurida <i>incertae sedis</i></li></ul></li></ul></li>
<li>super-ordre <a href="Ophintegrida" title="Ophintegrida">Ophintegrida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017</small>
<ul><li>ordre <a href="Amphilepidida" title="Amphilepidida">Amphilepidida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017</small>
<ul><li>sous-ordre Gnathophiurina <small>Matsumoto, 1915 </small>
<ul><li>super-famille Amphiuroidea <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Amphiuridae" title="Amphiuridae">Amphiuridae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Amphilepididae" title="Amphilepididae">Amphilepididae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li></ul></li>
<li>super-famille Ophiactoidea <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiactidae" title="Ophiactidae">Ophiactidae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li>
<li>famille <a href="Ophiopholidae" class="mw-redirect" title="Ophiopholidae">Ophiopholidae</a> <small>O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophiothamnidae" title="Ophiothamnidae">Ophiothamnidae</a> <small>O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophiotrichidae" title="Ophiotrichidae">Ophiotrichidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li></ul></li></ul></li>
<li>sous-ordre Ophionereidina <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017 </small>
<ul><li>super-famille Ophiolepidoidea <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Hemieuryalidae" title="Hemieuryalidae">Hemieuryalidae</a> <small>Verrill, 1899</small></li>
<li>famille <a href="Ophiolepididae" title="Ophiolepididae">Ophiolepididae</a> <small>Ljungman, 1867 (restricted)</small></li></ul></li>
<li>super-famille Ophionereidoidea <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Amphilimnidae" class="mw-redirect" title="Amphilimnidae">Amphilimnidae</a> <small>O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophionereididae" title="Ophionereididae">Ophionereididae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li></ul></li></ul></li>
<li>sous-ordre <a href="Ophiopsilina" class="mw-redirect" title="Ophiopsilina">Ophiopsilina</a> <small>Matsumoto, 1915 </small>
<ul><li>super-famille <a href="Ophiopsiloidea" class="mw-redirect" title="Ophiopsiloidea">Ophiopsiloidea</a> <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiopsilidae" class="mw-redirect" title="Ophiopsilidae">Ophiopsilidae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li></ul></li></ul></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Ophiacanthida" title="Ophiacanthida">Ophiacanthida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017</small>
<ul><li>sous-ordre Ophiacanthina <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017</small>
<ul><li><ul><li>famille <a href="Clarkcomidae" class="mw-redirect" title="Clarkcomidae">Clarkcomidae</a><small> O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophiacanthidae" title="Ophiacanthidae">Ophiacanthidae</a><small> Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiobyrsidae" title="Ophiobyrsidae">Ophiobyrsidae</a><small> Matsumoto, 1915</small></li>
<li>famille <a href="Ophiocamacidae" class="mw-redirect" title="Ophiocamacidae">Ophiocamacidae</a><small> (O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy, Martynov, 2018)</small></li>
<li>famille <a href="Ophiopteridae" class="mw-redirect" title="Ophiopteridae">Ophiopteridae</a><small> O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophiotomidae" title="Ophiotomidae">Ophiotomidae</a><small> Paterson, 1985</small></li></ul></li></ul></li>
<li>sous-ordre Ophiodermatina <small>Ljungman, 1867 </small>
<ul><li>super-famille <a href="Ophiocomoidea" class="mw-redirect" title="Ophiocomoidea">Ophiocomoidea</a> <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiocomidae" title="Ophiocomidae">Ophiocomidae</a><small> Ljungman, 1867</small></li></ul></li>
<li>super-famille Ophiodermatoidea <small>Ljungman, 1867</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiodermatidae" title="Ophiodermatidae">Ophiodermatidae</a><small> Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiomyxidae" title="Ophiomyxidae">Ophiomyxidae</a><small> Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiopezidae" title="Ophiopezidae">Ophiopezidae</a><small> O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li></ul></li></ul></li>
<li>Ophiacanthida <i>incertae sedis</i></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Ophioleucida" title="Ophioleucida">Ophioleucida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017 </small>
<ul><li>famille <a href="Ophiernidae" class="mw-redirect" title="Ophiernidae">Ophiernidae</a> <small>O'Hara, Stöhr, Hugall, Thuy &amp; Martynov, 2018</small></li>
<li>famille <a href="Ophioleucidae" title="Ophioleucidae">Ophioleucidae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Ophioscolecida" title="Ophioscolecida">Ophioscolecida</a> <small>O'Hara, Hugall, Thuy, Stöhr &amp; Martynov, 2017 </small>
<ul><li>famille <a href="Ophiohelidae" title="Ophiohelidae">Ophiohelidae</a> <small>Perrier, 1893</small></li>
<li>famille <a href="Ophioscolecidae" title="Ophioscolecidae">Ophioscolecidae</a> <small>Lütken, 1869</small></li></ul></li></ul></li></ul></li></ul></li>
<li>Ophiuroidea <i><a href="Incertae_sedis" title="Incertae sedis">incertae sedis</a></i></li></ul>
</td>
<td valign="top">
<p>Selon <i><a href="Syst%C3%A8me_d'information_taxonomique_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Système d'information taxonomique intégré">ITIS</a></i> <small>(8 décembre 2013)</small><sup id="cite_ref-ITIS8_décembre_2013_35-0" class="reference"><a href="#cite_note-ITIS8_décembre_2013-35"><span class="cite-bracket">[</span>35<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;:
</p>
<ul><li>ordre <a href="Oegophiurida" title="Oegophiurida">Oegophiurida</a>
<ul><li>sous-ordre Zeugophiurina
<ul><li>famille Ophiocanopidae</li></ul></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Ophiurida" title="Ophiurida">Ophiurida</a> <small>Müller and Troschel, 1840</small>
<ul><li>sous-ordre Chilophiurina <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiocomidae" title="Ophiocomidae">Ophiocomidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiodermatidae" title="Ophiodermatidae">Ophiodermatidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophioleucidae" title="Ophioleucidae">Ophioleucidae</a></li>
<li>famille <a href="Ophionereididae" title="Ophionereididae">Ophionereididae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiuridae" title="Ophiuridae">Ophiuridae</a> <small>Lyman, 1865</small></li></ul></li>
<li>sous-ordre Gnathophiurina <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>famille <a href="Amphilepididae" title="Amphilepididae">Amphilepididae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li>
<li>famille <a href="Amphiuridae" title="Amphiuridae">Amphiuridae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li>
<li>famille <a href="Ophiactidae" title="Ophiactidae">Ophiactidae</a> <small>Matsumoto, 1915</small></li>
<li>famille <a href="Ophiotrichidae" title="Ophiotrichidae">Ophiotrichidae</a> <small>Ljungman, 1866</small></li></ul></li>
<li>sous-ordre Laemophiurina <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>famille <a href="Hemieuryalidae" title="Hemieuryalidae">Hemieuryalidae</a></li>
<li>famille <a href="Ophiacanthidae" title="Ophiacanthidae">Ophiacanthidae</a> <small>Perrier, 1891</small></li></ul></li></ul></li>
<li>ordre <a href="Phrynophiurida" title="Phrynophiurida">Phrynophiurida</a> <small>Matsumoto, 1915</small>
<ul><li>sous-ordre <a href="Ophiomyxina" class="mw-redirect" title="Ophiomyxina">Ophiomyxina</a> <small>Fell, 1962</small>
<ul><li>famille <a href="Ophiomyxidae" title="Ophiomyxidae">Ophiomyxidae</a> <small>Ljungman, 1866</small></li></ul></li>
<li>sous-ordre <a href="Euryalina" title="Euryalina">Euryalina</a> <small>Lamarck, 1816</small>
<ul><li>famille <a href="Asteronychidae" title="Asteronychidae">Asteronychidae</a> <small>Müller and Troschel, 1842</small></li>
<li>famille <a href="Asteroschematidae" title="Asteroschematidae">Asteroschematidae</a> <small>Verrill, 1899</small></li>
<li>famille <a href="Euryalida" title="Euryalida">Euryalidae</a> <small> Gray, 1840</small></li>
<li>famille <a href="Gorgonocephalidae" title="Gorgonocephalidae">Gorgonocephalidae</a> <small>Ljungman, 1867</small></li></ul></li></ul></li></ul>
</td></tr></tbody></table>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Asteronyx loveni</i>, une <a href="Asteronychidae" title="Asteronychidae">Asteronychidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 186.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 184.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Une <a href="Asteroschematidae" title="Asteroschematidae">Asteroschematidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 161.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 159.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Squamophis albozosteres</i>, une <a href="Astrocharidae" title="Astrocharidae">Astrocharidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 180.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Euryale_aspera" title="Euryale aspera">Euryale aspera</a></i>, une <a href="Euryalidae" title="Euryalidae">Euryalidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Astrocladus euryale</i>, une <a href="Gorgonocephalidae" title="Gorgonocephalidae">Gorgonocephalidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiomusa acufera</i>, une <a href="Ophiomusaidae" class="mw-redirect" title="Ophiomusaidae">Ophiomusaidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 170.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 168.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiomusium lymani</i>, une <a href="Ophiosphalmidae" title="Ophiosphalmidae">Ophiosphalmidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Ophiomisidium crosnieri</i>, une <a href="Astrophiuridae" title="Astrophiuridae">Astrophiuridae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Spinophiura_jolliveti" title="Spinophiura jolliveti">Spinophiura jolliveti</a></i>, une <a href="Ophiopyrgidae" title="Ophiopyrgidae">Ophiopyrgidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 114px">
<div class="thumb" style="width: 112px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiura_ophiura" title="Ophiura ophiura">Ophiura ophiura</a></i>, une <a href="Ophiuridae" title="Ophiuridae">Ophiuridae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 138px">
<div class="thumb" style="width: 136px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Amphioplus thrombodes</i>, une <a href="Amphiuridae" title="Amphiuridae">Amphiuridae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 180.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiactis_savignyi" title="Ophiactis savignyi">Ophiactis savignyi</a></i>, une <a href="Ophiactidae" title="Ophiactidae">Ophiactidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 122px">
<div class="thumb" style="width: 120px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiopholis_aculeata" title="Ophiopholis aculeata">Ophiopholis aculeata</a></i>, une <a href="Ophiopholidae" class="mw-redirect" title="Ophiopholidae">Ophiopholidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiothamnus affinis</i>, une <a href="Ophiothamnidae" title="Ophiothamnidae">Ophiothamnidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 92px">
<div class="thumb" style="width: 90px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiothrix_suensonii" class="mw-redirect" title="Ophiothrix suensonii">Ophiothrix suensonii</a></i>, une <a href="Ophiotrichidae" title="Ophiotrichidae">Ophiotrichidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 158px">
<div class="thumb" style="width: 156px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophioplocus imbricatus</i>, une <a href="Hemieuryalidae" title="Hemieuryalidae">Hemieuryalidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 134px">
<div class="thumb" style="width: 132px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiolepis superba</i>, une <a href="Ophiolepididae" title="Ophiolepididae">Ophiolepididae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Amphilimna multispina</i>, une <a href="Amphilimnidae" class="mw-redirect" title="Amphilimnidae">Amphilimnidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 184px">
<div class="thumb" style="width: 182px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophionereis_reticulata" title="Ophionereis reticulata">Ophionereis reticulata</a></i>, une <a href="Ophionereididae" title="Ophionereididae">Ophionereididae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiopsila aranea</i>, une <a href="Ophiopsilidae" class="mw-redirect" title="Ophiopsilidae">Ophiopsilidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 180.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Clarkcoma canaliculata</i>, une <a href="Clarkcomidae" class="mw-redirect" title="Clarkcomidae">Clarkcomidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 183.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 181.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiacantha alternata</i>, une <a href="Ophiacanthidae" title="Ophiacanthidae">Ophiacanthidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiocamax fasciculata</i>, une <a href="Ophiocamacidae" class="mw-redirect" title="Ophiocamacidae">Ophiocamacidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 170px">
<div class="thumb" style="width: 168px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Ophiopteris antipodum</i>, une <a href="Ophiopteridae" class="mw-redirect" title="Ophiopteridae">Ophiopteridae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i><a href="Ophiocomina_nigra" title="Ophiocomina nigra">Ophiocomina nigra</a></i>, une <a href="Ophiotomidae" title="Ophiotomidae">Ophiotomidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 163.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 161.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiocoma_pica" class="mw-redirect" title="Ophiocoma pica">Ophiocoma pica</a></i>, une <a href="Ophiocomidae" title="Ophiocomidae">Ophiocomidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 178px">
<div class="thumb" style="width: 176px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophioderma brevispina</i>, une <a href="Ophiodermatidae" title="Ophiodermatidae">Ophiodermatidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 180.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiomyxa australis</i>, une <a href="Ophiomyxidae" title="Ophiomyxidae">Ophiomyxidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 176.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 174.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"> <i>Ophiopeza cf. fallax</i>, une <a href="Ophiopezidae" title="Ophiopezidae">Ophiopezidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 174.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 172.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiernus adspersus</i>, une <a href="Ophiernidae" class="mw-redirect" title="Ophiernidae">Ophiernidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophioleuce seminudum</i>, une <a href="Ophioleucidae" title="Ophioleucidae">Ophioleucidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 173.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 171.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiomyces frutectosus</i>, une <a href="Ophiohelidae" title="Ophiohelidae">Ophiohelidae</a></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Origines_et_registre_fossile">Origines et registre fossile</h2></div>
<p>Les ophiures sont fragiles, et les fossiles complets en bon état sont donc très rare, ce qui entrave la bonne compréhension de leur origine et de leur évolution (comparé, par exemple, aux oursins, excellents fossiles)<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-3" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les ophiuroidea ont divergé des étoiles de mer (<a href="Asteroidea" class="mw-redirect" title="Asteroidea">Asteroidea</a>, avec qui elles forment les <a href="Asterozoa" title="Asterozoa">Asterozoa</a>) au <a href="Pal%C3%A9ozo%C3%AFque" title="Paléozoïque">Paléozoïque</a>&nbsp;: elles pourraient avoir émergé au sein du taxon paléozoïque des <a href="Stenuroidea" title="Stenuroidea">Stenuroidea</a>, ou en être un taxon-frère<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-4" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Des ophiures d'apparence proche des modernes sont visibles dans le registre fossile dès le paléozoïque médian, il y a 440-485&nbsp;millions d'années (<a href="Ordovicien" title="Ordovicien">Ordovicien</a>)<sup id="cite_ref-Mah_Diversity_16-3" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_Diversity-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le plan d'organisation actuel semble avoir été une réponse <a href="N%C3%A9ot%C3%A9nie" title="Néoténie">néoténique</a> lors de la crise dite du <span class="citation">«&nbsp;<i><span class="lang-en" lang="en">Mulde event&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mulde_event" class="extiw external" title="en:Mulde event"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais&nbsp;: «&nbsp;Mulde event&nbsp;»">(en)</span></a></span></i>&nbsp;»</span> au <a href="Silurien" title="Silurien">Silurien</a> il y a environ 428 millions d'années<sup id="cite_ref-Mulde_36-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mulde-36"><span class="cite-bracket">[</span>36<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Un pic de diversité semble être atteint au <a href="M%C3%A9sozo%C3%AFque" title="Mésozoïque">Mésozoïque</a>.
</p><p>Toutes les ophiures actuelles sont parfois regroupées sous l'appellation <span class="citation">«&nbsp;Myophiuroidea&nbsp;»</span>, pour les distinguer du groupe des <span class="citation">«&nbsp;Oegophiuroidea&nbsp;»</span> paléozoïques, groupe sans doute polyphylétique&nbsp;; ce groupe aurait émergé à la fin du <a href="Permien" title="Permien">Permien</a> (il y a environ 270&nbsp;millions d'années)<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-5" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Parmi les plus anciens fossiles d'ophiures modernes, on trouve les <i>Furcaster</i> et <i>Stephanoura</i> du <a href="D%C3%A9vonien" title="Dévonien">Dévonien</a>, et les <i>Aganaster</i> du <a href="Carbonif%C3%A8re" title="Carbonifère">Carbonifère</a> (morphologiquement proches du genre actuel <i><a href="Ophiomusium" title="Ophiomusium">Ophiomusium</a></i>)<sup id="cite_ref-O'Hara_2017_30-6" class="reference"><a href="#cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 176.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 174.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiocantabria elegans</i>, fossile du <a href="D%C3%A9vonien" title="Dévonien">Dévonien</a>. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 176.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 174.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Furcaster paleozoicus</i>, fossile du <a href="D%C3%A9vonien" title="Dévonien">Dévonien</a>. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 163.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 161.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Fossile d'<i>Asteriacites</i>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Fossile d'ophiure.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 122.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 120.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Autre fossile.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 156.66666666667px">
<div class="thumb" style="width: 154.66666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Fossiles du <a href="Trias" title="Trias">Trias</a>. </div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 99.333333333333px">
<div class="thumb" style="width: 97.333333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Fossiles d'<i>Ophioculina hoybergia</i> du <a href="Jurassique" title="Jurassique">Jurassique</a>.</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Les_ophiures_et_l'Homme"><span id="Les_ophiures_et_l.27Homme"></span>Les ophiures et l'Homme</h2></div>


<p>Toutes les ophiures sont absolument inoffensives pour l'Homme, et tenteront de fuir si on les approche. Les piquants qui peuvent couvrir les bras ne sont jamais pointus ni venimeux.
</p><p>Si les <a href="Asteroidea" class="mw-redirect" title="Asteroidea">étoiles de mer</a> jouissent d'une image très positive auprès des baigneurs, les ophiures, plus rares, plus rapides et aux mouvements de reptation évoquant parfois les <a href="Serpent" class="mw-redirect" title="Serpent">serpents</a> auxquels elles doivent leur nom (des mots grecs ὄφις, <i>óphis</i>, serpent et οὐρά, <i>ourá</i>, queue) provoquent parfois une crainte injustifiée chez les vacanciers ignorants<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-13" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Quand elles sont manipulées, les espèces les plus grêles sacrifieront souvent un bras pour s'échapper<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-14" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Aucune espèce ne semble être exploitée commercialement de manière significative, et leur intérêt culinaire est inexistant.
</p><p>Certaines espèces particulièrement esthétiques sont cependant ponctuellement présente à l'achat pour l'<a href="Aquariophilie" title="Aquariophilie">aquariophilie</a>, comme <i>Ophiarachna incrassata</i>, <i>Ophiolepis superba</i>, ou encore <i>Ophioderma squamosissimus</i><sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-15" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> - d'autres s'invitent spontanément dans les aquariums, grâce à leurs larves microscopiques et particulièrement rustiques et à la capacité de certaines d'opérer une reproduction asexuée (comme <i>Ophiocoma pumila</i>)<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-16" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ce sont généralement des hôtes discrets, robustes et qui ne posent pas de problème particulier (mis à part <i>Ophiarachna incrassata</i> si elle est affamée)<sup id="cite_ref-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea_3-17" class="reference"><a href="#cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ces animaux se reproduisant bien en captivité, ce marché, très limité, ne semble pas représenter une menace pour leurs populations.
</p><p>Les occurrences des ophiures en art sont relativement limitées, même si <a href="Jules_Michelet" title="Jules Michelet">Jules Michelet</a> a tenu à leur rendre un court hommage dans <i>La Mer</i>&nbsp;:
</p>
<blockquote>
<p>«&nbsp;La délicate étoile, l’ophiure, qui, sous le soleil, tend, détend, roule et déroule tour à tour ses bras élégants.&nbsp;»
</p>
</blockquote><p style="margin:-0.7em 0 0.3em 6em">—&nbsp;<span class="ouvrage" id="Michelet1861"><span class="ouvrage" id="Jules_Michelet1861"><a href="Jules_Michelet" title="Jules Michelet">Jules Michelet</a>, <cite class="italique">La Mer</cite>, <time>1861</time> <small style="line-height:1em;">(<a class="external text" href="https://fr.wikisource.org/wiki/La_Mer_(Michelet)">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=La+Mer&amp;rft.aulast=Michelet&amp;rft.aufirst=Jules&amp;rft.date=1861&amp;rft_id=https%3A%2F%2Ffr.wikisource.org%2Fwiki%2FLa_Mer_%28Michelet%29&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</p>
<p>Le poète <a href="Edmond_Gojon" title="Edmond Gojon">Edmond Gojon</a> a également dédié un poème aux ophiures dans son recueil <i><a href="Le_Jardin_des_dieux" title="Le Jardin des dieux">Le Jardin des dieux</a></i> (1920), intitulé <span class="citation">«&nbsp;Elle est couleur d'opale&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-37" class="reference"><a href="#cite_note-37"><span class="cite-bracket">[</span>37<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les ophiures gorgonocéphales sont plus rarement rencontrées (la plupart vivent en grande profondeur, et les autres sont visibles principalement de nuit et en milieu tropical)&nbsp;; cependant l'aspect déroutant de ces animaux a plusieurs fois provoqué le <a href="Buzz_(marketing)" title="Buzz (marketing)">buzz</a> sur internet<sup id="cite_ref-Mah_FB_7-1" class="reference"><a href="#cite_note-Mah_FB-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><br>
</p>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<ul style="text-align:center;" class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 178px">
<div class="thumb" style="width: 176px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext">Une ophiure ramifiée de la famille des <a href="Gorgonocephalidae" title="Gorgonocephalidae">Gorgonocephalidae</a></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiocoma_echinata" title="Ophiocoma echinata">Ophiocoma echinata</a></i> sur une éponge <i><a href="Agelas_clathrodes" title="Agelas clathrodes">Agelas clathrodes</a></i>.</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 182px">
<div class="thumb" style="width: 180px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiolepis superba</i></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i><a href="Ophiocoma_erinaceus" title="Ophiocoma erinaceus">Ophiocoma erinaceus</a></i></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophiolepis elegans</i></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 162px">
<div class="thumb" style="width: 160px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><i>Ophioderma wahlbergi</i></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Références_taxinomiques"><span id="R.C3.A9f.C3.A9rences_taxinomiques"></span>Références taxinomiques</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<ul><li><span class="ouvrage" id="WRMS"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="World_Register_of_Marine_Species" title="World Register of Marine Species">WoRMS</a></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=123084">Ophiuroidea Gray, 1840</a> (<small><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxlist&amp;rComp==&amp;tRank=100&amp;vOnly=yes&amp;marine=no&amp;pid=123084">+ liste ordres</a> <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxlist&amp;rComp==&amp;tRank=140&amp;vOnly=yes&amp;marine=no&amp;pid=123084">+ liste familles</a></small>)</span></li>
<li><span class="ouvrage" id="ITIS"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langues : français et anglais">(fr&nbsp;+&nbsp;en)</abbr> <i><a href="Syst%C3%A8me_d'information_taxonomique_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Système d'information taxonomique intégré">ITIS</a></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=157325"><i>Ophiuroidea</i> Gray, 1840</a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Tolweb"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Tree_of_Life_Web_Project" title="Tree of Life Web Project">Tree of Life Web Project</a></span></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://tolweb.org/Ophiuroidea"><i>Ophiuroidea</i></a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="ADW"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="Animal_Diversity_Web" title="Animal Diversity Web">Animal Diversity Web</a></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://animaldiversity.org/accounts/Ophiuroidea/"><i>Ophiuroidea</i></a></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="CatalogueofLife"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Catalogue_of_Life" title="Catalogue of Life">Catalogue of Life</a></span></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/FH">Ophiuroidea</a> <small>(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-12-11" data-sort-value="2020-12-11">11 décembre 2020</time>)</small></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="NCBI"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <i><a href="National_Center_for_Biotechnology_Information" title="National Center for Biotechnology Information">NCBI</a></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&amp;id=7618"><i>Ophiuroidea</i></a> (<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&amp;p=has_linkout&amp;id=7618">taxons inclus</a>)</span></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Bibliographie">Bibliographie</h2></div>
<ul><li><span class="ouvrage" id="ConandRibes-BeaudemoulinTrentinMulochau2016"><span class="ouvrage" id="Chantal_ConandSonia_Ribes-BeaudemoulinFlorence_TrentinThierry_Mulochau2016"><a href="Chantal_Conand" title="Chantal Conand">Chantal Conand</a>, <a href="Sonia_Ribes-Beaudemoulin" title="Sonia Ribes-Beaudemoulin">Sonia Ribes-Beaudemoulin</a>, Florence Trentin, Thierry Mulochau et Émilie Boissin, <cite class="italique">Oursins, étoiles de mer &amp; autres échinodermes&nbsp;: Biodiversité de La Réunion</cite>, La Réunion, Les éditions du Cyclone, <time>2016</time>, 168&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">979-10-94397-04-6</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://doris.ffessm.fr/Bibliographie/OURSINS-ETOILES-DE-MER-AUTRES-ECHINODERMES">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Oursins%2C+%C3%A9toiles+de+mer+%26+autres+%C3%A9chinodermes&amp;rft.place=La+R%C3%A9union&amp;rft.pub=Les+%C3%A9ditions+du+Cyclone&amp;rft.stitle=Biodiversit%C3%A9+de+La+R%C3%A9union&amp;rft.aulast=Conand&amp;rft.aufirst=Chantal&amp;rft.au=Sonia+Ribes-Beaudemoulin&amp;rft.au=Florence+Trentin&amp;rft.au=Thierry+Mulochau&amp;rft.au=%C3%89milie+Boissin&amp;rft.date=2016&amp;rft.tpages=168&amp;rft.isbn=979-10-94397-04-6&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fdoris.ffessm.fr%2FBibliographie%2FOURSINS-ETOILES-DE-MER-AUTRES-ECHINODERMES&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="GuilleLabouteMenou1986"><span class="ouvrage" id="Alain_GuillePierre_LabouteJean-Louis_Menou1986">Alain <span class="nom_auteur">Guille</span>, Pierre <span class="nom_auteur">Laboute</span> et Jean-Louis <span class="nom_auteur">Menou</span>, <cite class="italique">Guide des étoiles de mer, oursins et autres échinodermes du lagon de Nouvelle-Calédonie</cite>, ORSTOM, <time>1986</time>, 244&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=-TX-DKLJJCsC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=false">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Guide+des+%C3%A9toiles+de+mer%2C+oursins+et+autres+%C3%A9chinodermes+du+lagon+de+Nouvelle-Cal%C3%A9donie&amp;rft.pub=ORSTOM&amp;rft.aulast=Guille&amp;rft.aufirst=Alain&amp;rft.au=Laboute%2C+Pierre&amp;rft.au=Menou%2C+Jean-Louis&amp;rft.date=1986&amp;rft.tpages=244&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D-TX-DKLJJCsC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Dfr%23v%3Donepage%26q%26f%3Dfalse&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="O’HaraHugallThuyStöhr2017"><span class="ouvrage" id="Timothy_D._O’HaraAndrew_F._HugallBen_ThuySabine_Stöhr2017"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Timothy D. O’Hara, Andrew F. Hugall, Ben Thuy, Sabine Stöhr et Alexander V. Martynov, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Molecular Phylogenetics and Evolution</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;107,‎ <time>2017</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">415-430</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.ympev.2016.12.006">10.1016/j.ympev.2016.12.006</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790316304067">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Restructuring+higher+taxonomy+using+broad-scale+phylogenomics%3A+The+living+Ophiuroidea&amp;rft.jtitle=Molecular+Phylogenetics+and+Evolution&amp;rft.aulast=O%E2%80%99Hara&amp;rft.aufirst=Timothy+D.&amp;rft.au=Andrew+F.+Hugall&amp;rft.au=Ben+Thuy&amp;rft.au=Sabine+St%C3%B6hr&amp;rft.au=Alexander+V.+Martynov&amp;rft.date=2017&amp;rft.volume=107&amp;rft.pages=415-430&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.ympev.2016.12.006&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.sciencedirect.com%2Fscience%2Farticle%2Fpii%2FS1055790316304067&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="ClarkRowe1971"><span class="ouvrage" id="A.M._ClarkF.W.E._Rowe1971"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> A.M. <span class="nom_auteur">Clark</span> et F.W.E. <span class="nom_auteur">Rowe</span>, <cite class="italique" lang="en">Monograph of Shallow-water Indo-West Pacific Echinoderms</cite>, Londres, Trustees of the British Museum (Natural History), <time>1971</time>, 238&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.abctaxa.be/downloads/additional-information-volume-1/works-famous-holothuroid-workers/fwe-rowe/MonographIndoWestPacific.pdf">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Monograph+of+Shallow-water+Indo-West+Pacific+Echinoderms&amp;rft.place=Londres&amp;rft.pub=Trustees+of+the+British+Museum+%28Natural+History%29&amp;rft.aulast=Clark&amp;rft.aufirst=A.M.&amp;rft.au=Rowe%2C+F.W.E.&amp;rft.date=1971&amp;rft.tpages=238&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.abctaxa.be%2Fdownloads%2Fadditional-information-volume-1%2Fworks-famous-holothuroid-workers%2Ffwe-rowe%2FMonographIndoWestPacific.pdf&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="ByrneO'Hara2017"><span class="ouvrage" id="Maria_ByrneTimothy_O'Hara2017"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Maria Byrne et Timothy O'Hara, <cite class="italique" lang="en">Australian echinoderms&nbsp;: Biology, Ecology and Evolution</cite>, CSIRO Publishing, <time>2017</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">9781486307630</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=pj8uDwAAQBAJ&amp;dq=Fr%C3%A9d%C3%A9ric+Ducarme&amp;hl=fr">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Australian+echinoderms&amp;rft.pub=CSIRO+Publishing&amp;rft.stitle=Biology%2C+Ecology+and+Evolution&amp;rft.aulast=Byrne&amp;rft.aufirst=Maria&amp;rft.au=Timothy+O%27Hara&amp;rft.date=2017&amp;rft.isbn=9781486307630&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3Dpj8uDwAAQBAJ%26dq%3DFr%25C3%25A9d%25C3%25A9ric%2BDucarme%26hl%3Dfr&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Koehler1969"><span class="ouvrage" id="René_Koehler1969"><a href="Ren%C3%A9_Koehler" title="René Koehler">René Koehler</a>, <cite class="italique">Faune de France&nbsp;: 1&nbsp;: Échinodermes</cite>, Paris, Librairie de la Faculté des Sciences, <time>1969</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.faunedefrance.org/bibliotheque/docs/R.KOEHLER%28FdeFr1%29Echinodermes.pdf">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Faune+de+France&amp;rft.place=Paris&amp;rft.pub=Librairie+de+la+Facult%C3%A9+des+Sciences&amp;rft.stitle=1+%3A+%C3%89chinodermes&amp;rft.aulast=Koehler&amp;rft.aufirst=Ren%C3%A9&amp;rft.date=1969&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.faunedefrance.org%2Fbibliotheque%2Fdocs%2FR.KOEHLER%2528FdeFr1%2529Echinodermes.pdf&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="M.S.O.F.2021"><span class="ouvrage" id="Goharimanesh,_M.Stöhr,_S.Mirshamsi,_O.Ghassemzadeh,_F.2021"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Goharimanesh, M., Stöhr, S., Mirshamsi, O., Ghassemzadeh, F. et Adriaens, D., «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Interactive identification key to all brittle star families (Echinodermata; Ophiuroidea) leads to revised morphological descriptions</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">European Journal of Taxonomy</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;766, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;1,‎ <time>2021</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">1-63</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.5852/ejt.2021.766.1483">10.5852/ejt.2021.766.1483</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Interactive+identification+key+to+all+brittle+star+families+%28Echinodermata%3B+Ophiuroidea%29+leads+to+revised+morphological+descriptions&amp;rft.jtitle=European+Journal+of+Taxonomy&amp;rft.issue=1&amp;rft.aulast=M.&amp;rft.aufirst=Goharimanesh%2C&amp;rft.au=St%C3%B6hr%2C+S.&amp;rft.au=Mirshamsi%2C+O.&amp;rft.au=Ghassemzadeh%2C+F.&amp;rft.au=Adriaens%2C+D.&amp;rft.date=2021&amp;rft.volume=766&amp;rft.pages=1-63&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.5852%2Fejt.2021.766.1483&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Ducarme2023"><span class="ouvrage" id="Frédéric_Ducarme2023">Frédéric Ducarme, <cite class="italique">Étoiles de mer, oursins et autres échinodermes de Mayotte et sa région</cite>, Les Naturalistes de Mayotte, <time>2023</time>, 336p <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-9521543-5-2</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=%C3%89toiles+de+mer%2C+oursins+et+autres+%C3%A9chinodermes+de+Mayotte+et+sa+r%C3%A9gion&amp;rft.pub=Les+Naturalistes+de+Mayotte&amp;rft.aulast=Ducarme&amp;rft.aufirst=Fr%C3%A9d%C3%A9ric&amp;rft.date=2023&amp;rft.tpages=336p&amp;rft.isbn=978-2-9521543-5-2&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style="column-width:36em; column-count:2;"><ol class="references">
<li id="cite_note-Mah_arms_number-1"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2015"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2015"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2015/09/lets-learn-about-multi-armed-ophiuroids.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Let's Learn About Multi-armed OPHIUROIDS!</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2015-09-29" data-sort-value="2015-09-29">29 septembre 2015</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-MahDiffOphiures-2"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2009"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2009"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2009/11/the-basics-how-to-tell-sea-stars.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">The Basics: How to Tell Sea Stars (Asteroids) from Brittle Stars (Ophiuroids)</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-11-02" data-sort-value="2009-11-02">2 novembre 2009</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Brittle_Stars:_Secrets_of_the_Ophiuroidea-3"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="To_Rainforest2013"><span class="ouvrage" id="Reef_To_Rainforest2013"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Reef To Rainforest, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.reef2rainforest.com/2013/08/28/brittle-stars-secrets-of-the-ophiuroidea/"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars: Secrets of the Ophiuroidea</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">reef2rainforest.com</span>, <time class="nowrap" datetime="2013-08-28" data-sort-value="2013-08-28">28 août 2013</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Conand-4"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="ConandRibes-BeaudemoulinTrentinMulochau2016"><span class="ouvrage" id="Chantal_ConandSonia_Ribes-BeaudemoulinFlorence_TrentinThierry_Mulochau2016">Chantal Conand, Sonia Ribes-Beaudemoulin, Florence Trentin, Thierry Mulochau et Émilie Boissin, <cite class="italique">Oursins, étoiles de mer &amp; autres échinodermes&nbsp;: Biodiversité de La Réunion</cite>, La Réunion, Les éditions du Cyclone, <time>2016</time>, 168&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">979-10-94397-04-6</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://doris.ffessm.fr/Bibliographie/OURSINS-ETOILES-DE-MER-AUTRES-ECHINODERMES">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Oursins%2C+%C3%A9toiles+de+mer+%26+autres+%C3%A9chinodermes&amp;rft.place=La+R%C3%A9union&amp;rft.pub=Les+%C3%A9ditions+du+Cyclone&amp;rft.stitle=Biodiversit%C3%A9+de+La+R%C3%A9union&amp;rft.aulast=Conand&amp;rft.aufirst=Chantal&amp;rft.au=Sonia+Ribes-Beaudemoulin&amp;rft.au=Florence+Trentin&amp;rft.au=Thierry+Mulochau&amp;rft.au=%C3%89milie+Boissin&amp;rft.date=2016&amp;rft.tpages=168&amp;rft.isbn=979-10-94397-04-6&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fdoris.ffessm.fr%2FBibliographie%2FOURSINS-ETOILES-DE-MER-AUTRES-ECHINODERMES&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Guille-5"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="GuilleLabouteMenou1986"><span class="ouvrage" id="Alain_GuillePierre_LabouteJean-Louis_Menou1986">Alain <span class="nom_auteur">Guille</span>, Pierre <span class="nom_auteur">Laboute</span> et Jean-Louis <span class="nom_auteur">Menou</span>, <cite class="italique">Guide des étoiles de mer, oursins et autres échinodermes du lagon de Nouvelle-Calédonie</cite>, ORSTOM, <time>1986</time>, 244&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=-TX-DKLJJCsC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=false">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Guide+des+%C3%A9toiles+de+mer%2C+oursins+et+autres+%C3%A9chinodermes+du+lagon+de+Nouvelle-Cal%C3%A9donie&amp;rft.pub=ORSTOM&amp;rft.aulast=Guille&amp;rft.aufirst=Alain&amp;rft.au=Laboute%2C+Pierre&amp;rft.au=Menou%2C+Jean-Louis&amp;rft.date=1986&amp;rft.tpages=244&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D-TX-DKLJJCsC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Dfr%23v%3Donepage%26q%26f%3Dfalse&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Teeth-6"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2013"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2013"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2013/02/brittle-stars-have-teeth-what-do-they.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars Have teeth&nbsp;: What do they use them for?</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2013-02-05" data-sort-value="2013-02-05">5 février 2013</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Mah_FB-7"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2014"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2014/10/what-is-that-weird-thing-on-facebook.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">What is that weird thing on Facebook&nbsp;?</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-10-13" data-sort-value="2014-10-13">13 octobre 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Because_Weird_is_what_we_do-8"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2010"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2010"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2010/01/gorgonocephalus-because-weird-is-what.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en"><i>Gorgonocephalus</i>&nbsp;: Because Weird is what we do</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2010-01-26" data-sort-value="2010-01-26">26 janvier 2010</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Biggest-9"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2009"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2009"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2009/04/the-worlds-biggest-brittle-stars.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">The World's BIGGEST Brittle Stars</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-04-27" data-sort-value="2009-04-27">27 avril 2009</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Color_explosion-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Color_explosion_10-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2013"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2013"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2013/11/brittle-stars-color-explosion.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle stars color explosion</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2013-11-26" data-sort-value="2013-11-26">26 novembre 2013</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Amphipholis_squamata-11"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Ziemski"><span class="ouvrage" id="Frédéric_Ziemski">Frédéric Ziemski, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://doris.ffessm.fr/fiche2.asp?fiche_numero=645"><cite style="font-style:normal;">Amphipholis squamata</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique"><a href="Donn%C3%A9es_d'observations_pour_la_reconnaissance_et_l'identification_de_la_faune_et_de_la_flore_subaquatiques" title="Données d'observations pour la reconnaissance et l'identification de la faune et de la flore subaquatiques">DORIS</a></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Clark_&amp;_Rowe-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Clark_&amp;_Rowe_12-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="ClarkRowe1971"><span class="ouvrage" id="A.M._ClarkF.W.E._Rowe1971"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> A.M. <span class="nom_auteur">Clark</span> et F.W.E. <span class="nom_auteur">Rowe</span>, <cite class="italique" lang="en">Monograph of Shallow-water Indo-West Pacific Echinoderms</cite>, Londres, Trustees of the British Museum (Natural History), <time>1971</time>, 238&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.abctaxa.be/downloads/additional-information-volume-1/works-famous-holothuroid-workers/fwe-rowe/MonographIndoWestPacific.pdf">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Monograph+of+Shallow-water+Indo-West+Pacific+Echinoderms&amp;rft.place=Londres&amp;rft.pub=Trustees+of+the+British+Museum+%28Natural+History%29&amp;rft.aulast=Clark&amp;rft.aufirst=A.M.&amp;rft.au=Rowe%2C+F.W.E.&amp;rft.date=1971&amp;rft.tpages=238&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.abctaxa.be%2Fdownloads%2Fadditional-information-volume-1%2Fworks-famous-holothuroid-workers%2Ffwe-rowe%2FMonographIndoWestPacific.pdf&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Australian_echinoderms-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Australian_echinoderms_13-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="ByrneO'Hara2017"><span class="ouvrage" id="Maria_ByrneTimothy_O'Hara2017"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Maria Byrne et Timothy O'Hara, <cite class="italique" lang="en">Australian echinoderms&nbsp;: Biology, Ecology and Evolution</cite>, CSIRO Publishing, <time>2017</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">9781486307630</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=pj8uDwAAQBAJ&amp;dq=Fr%C3%A9d%C3%A9ric+Ducarme&amp;hl=fr">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Australian+echinoderms&amp;rft.pub=CSIRO+Publishing&amp;rft.stitle=Biology%2C+Ecology+and+Evolution&amp;rft.aulast=Byrne&amp;rft.aufirst=Maria&amp;rft.au=Timothy+O%27Hara&amp;rft.date=2017&amp;rft.isbn=9781486307630&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3Dpj8uDwAAQBAJ%26dq%3DFr%25C3%25A9d%25C3%25A9ric%2BDucarme%26hl%3Dfr&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Mah_Extreme_habitat-14"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2014"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2014/05/brittle-stars-are-everywhere-5-extreme.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars are everywhere&nbsp;: 5 extreme Ophiuroid Habitats</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-05-20" data-sort-value="2014-05-20">20 mai 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-MahDeepest-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-MahDeepest_15-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2014"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2014/04/what-are-deepest-known-echinoderms.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">What are the Deepest known echinoderms&nbsp;?</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-04-08" data-sort-value="2014-04-08">8 avril 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Mah_Diversity-16"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2014"><span class="ouvrage" id="Dr._Christopher_Mah2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Dr. Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.echinoblog.blogspot.fr/2014/01/brittle-star-diversity-how-many-are.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Star Diversity! How many are there and where do they live?</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">The Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-01-28" data-sort-value="2014-01-28">28 janvier 2014</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-01-29" data-sort-value="2014-01-29">29 janvier 2014</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-The_Most_Common_brittle_star_in_the_world-17"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2010"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2010"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2010/07/most-common-brittle-star-in-world.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">"The Most Common brittle star in the world"&nbsp;? The tropical-global invasion of <i>Ophiactis savignyi</i></cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2010-07-13" data-sort-value="2010-07-13">13 juillet 2010</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Ophiocnemis-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Ophiocnemis_18-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2009"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2009"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.com/2009/05/brittle-stars-that-live-in-jellyfish.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars that live in Jellyfish!! Ophiuroids that Reach for the Sky!</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-05-04" data-sort-value="2009-05-04">4 mai 2009</time></span></span>. </span>
</li>
<li id="cite_note-Ophiarachna-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Ophiarachna_19-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2008"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2008"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2008/11/giant-green-brittle-stars-of-death-when.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Giant Green Brittle Stars of death&nbsp;: When they attack</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2008-11-11" data-sort-value="2008-11-11">11 novembre 2008</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Brittle_Star_Domination-20"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2013"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2013"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2013/09/brittle-star-domination-when-ophiuroids.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Star Domination&nbsp;: When Ophiuroids Carpet the Murky Deep</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2013-09-24" data-sort-value="2013-09-24">24 septembre 2013</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Fishing-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Fishing_21-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2017"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2017"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.com/2017/05/brittle-stars-of-death-pt-2-okeanos.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars of (squid &amp; fish) Death pt 2! Okeanos Explorer Edition!</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2017-05-08" data-sort-value="2017-05-08">8 mai 2017</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-natation-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-natation_22-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Okeanos_Explorer2018"><span class="ouvrage" id="NOAA_Okeanos_Explorer2018"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a href="NOAAS_Okeanos_Explorer_(R_337)" title="NOAAS Okeanos Explorer (R 337)">NOAA Okeanos Explorer</a>, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://oceanexplorer.noaa.gov/okeanos/explorations/ex1806/dailyupdates/june14/media/brittlestar.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Star Breaststroke</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">oceanexplorer.noaa.gov</span>, <time>2018</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-How_brittlestars_‘see’_without_eyes-23"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Guglielmi2018"><span class="ouvrage" id="Giorgia_Guglielmi2018"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Giorgia Guglielmi, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nature.com/articles/d41586-018-01065-7"><cite style="font-style:normal;" lang="en">How brittlestars ‘see’ without eyes</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique"><a href="Nature_(revue)" title="Nature (revue)">Nature</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2018-01-24" data-sort-value="2018-01-24">24 janvier 2018</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Vision-24"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Vision_24-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="AizenbergTkachenkoWeinerAddadi2001"><span class="ouvrage" id="Joanna_AizenbergAlexei_TkachenkoSteve_WeinerLia_Addadi2001"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Joanna <span class="nom_auteur">Aizenberg</span>, Alexei <span class="nom_auteur">Tkachenko</span>, Steve <span class="nom_auteur">Weiner</span>, Lia <span class="nom_auteur">Addadi</span> et Gordon <span class="nom_auteur">Hendler</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Calcitic microlenses as part of the photoreceptor system in brittlestars</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Nature_(revue)" title="Nature (revue)">Nature</a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;412,‎ <time>2001</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://user.physics.unc.edu/~falvo/Phys53_Spring10/Reading_Assignments/Lotus_Spider_Brittlestar/Aizenberg_Calcitic_microlenses_brittlestars_Nature_2001.pdf">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Calcitic+microlenses+as+part+of+the+photoreceptor+system+in+brittlestars&amp;rft.jtitle=Nature&amp;rft.aulast=Aizenberg&amp;rft.aufirst=Joanna&amp;rft.au=Tkachenko%2C+Alexei&amp;rft.au=Weiner%2C+Steve&amp;rft.au=Addadi%2C+Lia&amp;rft.au=Hendler%2C+Gordon&amp;rft.date=2001&amp;rft.volume=412&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fuser.physics.unc.edu%2F~falvo%2FPhys53_Spring10%2FReading_Assignments%2FLotus_Spider_Brittlestar%2FAizenberg_Calcitic_microlenses_brittlestars_Nature_2001.pdf&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Extraocular_Vision_in_a_Brittle_Star_Is_Mediated_by_Chromatophore_Movement_in_Response_to_Ambient_Light-25"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Extraocular_Vision_in_a_Brittle_Star_Is_Mediated_by_Chromatophore_Movement_in_Response_to_Ambient_Light_25-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2020"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Lauren Sumner-Rooney, John D. Kirwan, Elijah Lowe, Esther Ullrich-Lüter, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Extraocular Vision in a Brittle Star Is Mediated by Chromatophore Movement in Response to Ambient Light</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Current Biology</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;30, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;2,‎ <time>2020</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2019.11.042">10.1016/j.cub.2019.11.042</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Extraocular+Vision+in+a+Brittle+Star+Is+Mediated+by+Chromatophore+Movement+in+Response+to+Ambient+Light&amp;rft.jtitle=Current+Biology&amp;rft.issue=2&amp;rft.date=2020&amp;rft.volume=30&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.cub.2019.11.042&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Bioturbate-26"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Bioturbate_26-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2014"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.com/2014/04/watching-brittle-stars-bioturbate-dig-it.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Watching Brittle Stars Bioturbate! Amazing brittle star burrowing videos!</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-04-15" data-sort-value="2014-04-15">15 avril 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Jelly-27"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Jelly_27-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2009"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2009"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.com/2009/05/brittle-stars-that-live-in-jellyfish.html!"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Brittle Stars that live in Jellyfish!! Ophiuroids that Reach for the Sky!</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-05-04" data-sort-value="2009-05-04">4 mai 2009</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-28"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-28">↑</a> </span><span class="reference-text">Rie Nakano, Jiro Uochi, Toshihiko Fujita and Euichi Hirose, 2011. <i>Kalinga ornata</i> Alder &amp; Hancock, 1864 (Nudibranchia: Polyceridae): a unique case of a sea slug feeding on echinoderms. Journal of Molluscan Studies. Volume 77, issue 4, pages 413-416</span>
</li>
<li id="cite_note-Martynov-29"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Martynov_29-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Martynov2010"><span class="ouvrage" id="Alexander_V._Martynov2010"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Alexander V. Martynov, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Reassessment of the classification of the Ophiuroidea (Echinodermata), based on morphological characters. I. General character evaluation and delineation of the families Ophiomyxidae and Ophiacanthidae</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Zootaxa</span></i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;2697,‎ <time>2010</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.11646/zootaxa.2697.1.1">10.11646/zootaxa.2697.1.1</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Reassessment+of+the+classification+of+the+Ophiuroidea+%28Echinodermata%29%2C+based+on+morphological+characters.+I.+General+character+evaluation+and+delineation+of+the+families+Ophiomyxidae+and+Ophiacanthidae&amp;rft.jtitle=Zootaxa&amp;rft.issue=2697&amp;rft.aulast=Martynov&amp;rft.aufirst=Alexander+V.&amp;rft.date=2010&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.11646%2Fzootaxa.2697.1.1&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-O'Hara_2017-30"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="O’HaraHugallThuyStöhr2017"><span class="ouvrage" id="Timothy_D._O’HaraAndrew_F._HugallBen_ThuySabine_Stöhr2017"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Timothy D. O’Hara, Andrew F. Hugall, Ben Thuy, Sabine Stöhr et Alexander V. Martynov, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Molecular Phylogenetics and Evolution</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;107,‎ <time>2017</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">415-430</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.ympev.2016.12.006">10.1016/j.ympev.2016.12.006</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790316304067">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Restructuring+higher+taxonomy+using+broad-scale+phylogenomics%3A+The+living+Ophiuroidea&amp;rft.jtitle=Molecular+Phylogenetics+and+Evolution&amp;rft.aulast=O%E2%80%99Hara&amp;rft.aufirst=Timothy+D.&amp;rft.au=Andrew+F.+Hugall&amp;rft.au=Ben+Thuy&amp;rft.au=Sabine+St%C3%B6hr&amp;rft.au=Alexander+V.+Martynov&amp;rft.date=2017&amp;rft.volume=107&amp;rft.pages=415-430&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.ympev.2016.12.006&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.sciencedirect.com%2Fscience%2Farticle%2Fpii%2FS1055790316304067&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-WRMS8_décembre_2013-31"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-WRMS8_décembre_2013_31-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><a href="#WRMS"><i>World Register of Marine Species</i>, consulté le 8 décembre 2013.</a></span>
</li>
<li id="cite_note-Face_to_disk_with_Ophiolepis-32"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Face_to_disk_with_Ophiolepis_32-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mah2011"><span class="ouvrage" id="Christopher_Mah2011"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Christopher Mah, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://echinoblog.blogspot.fr/2011/10/face-to-disk-with-ophiolepis-lets-get.html"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Face to disk with <i>Ophiolepis</i>&nbsp;: Let's get to know some brittle stars</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Echinoblog</span>, <time class="nowrap" datetime="2011-10-04" data-sort-value="2011-10-04">4 octobre 2011</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Goharimanesh-33"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Goharimanesh_33-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="M.S.O.F.2021"><span class="ouvrage" id="Goharimanesh,_M.Stöhr,_S.Mirshamsi,_O.Ghassemzadeh,_F.2021"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Goharimanesh, M., Stöhr, S., Mirshamsi, O., Ghassemzadeh, F. et Adriaens, D., «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Interactive identification key to all brittle star families (Echinodermata; Ophiuroidea) leads to revised morphological descriptions</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">European Journal of Taxonomy</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;766, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;1,‎ <time>2021</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">1-63</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.5852/ejt.2021.766.1483">10.5852/ejt.2021.766.1483</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Interactive+identification+key+to+all+brittle+star+families+%28Echinodermata%3B+Ophiuroidea%29+leads+to+revised+morphological+descriptions&amp;rft.jtitle=European+Journal+of+Taxonomy&amp;rft.issue=1&amp;rft.aulast=M.&amp;rft.aufirst=Goharimanesh%2C&amp;rft.au=St%C3%B6hr%2C+S.&amp;rft.au=Mirshamsi%2C+O.&amp;rft.au=Ghassemzadeh%2C+F.&amp;rft.au=Adriaens%2C+D.&amp;rft.date=2021&amp;rft.volume=766&amp;rft.pages=1-63&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.5852%2Fejt.2021.766.1483&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-WRMS24_mars_2018-34"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-WRMS24_mars_2018_34-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><a href="#WRMS"><i>World Register of Marine Species</i>, consulté le 24 mars 2018.</a></span>
</li>
<li id="cite_note-ITIS8_décembre_2013-35"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ITIS8_décembre_2013_35-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><a href="#ITIS"><i>Integrated Taxonomic Information System</i> (ITIS), www.itis.gov, CC0
</a><a rel="nofollow" class="external free" href="https://doi.org/10.5066/F7KH0KBK">https://doi.org/10.5066/F7KH0KBK</a>, consulté le 8 décembre 2013.</span>
</li>
<li id="cite_note-Mulde-36"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Mulde_36-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2022"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Ben Thuy, Mats E. Eriksson, Manfred Kutscher, Johan Lindgren, Lea D. Numberger-Thuy &amp; David F. Wright, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Miniaturization during a Silurian environmental crisis generated the modern brittle star body plan</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Communications Biology</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;5, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;14,‎ <time>2022</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s42003-021-02971-9">10.1038/s42003-021-02971-9</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nature.com/articles/s42003-021-02971-9">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Miniaturization+during+a+Silurian+environmental+crisis+generated+the+modern+brittle+star+body+plan&amp;rft.jtitle=Communications+Biology&amp;rft.issue=14&amp;rft.date=2022&amp;rft.volume=5&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fs42003-021-02971-9&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fwww.nature.com%2Farticles%2Fs42003-021-02971-9&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AOphiuroidea"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-37"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-37">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Gojon1920"><span class="ouvrage" id="Edmond_Gojon1920"><a href="Edmond_Gojon" title="Edmond Gojon">Edmond Gojon</a>, «&nbsp;<a class="external text" href="https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Jardin_des_dieux/Le_Golfe_entre_les_palmes/Elle_est_couleur_d%E2%80%99opale"><cite style="font-style:normal;">Elle est couleur d'opale</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique"><i>Le Jardin des dieux</i></span>, <time>1920</time></span></span>. </span>
</li>
</ol>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Articles_connexes">Articles connexes</h2></div>
<ul><li><a href="%C3%89chinoderme" class="mw-redirect" title="Échinoderme">Échinoderme</a></li>
<li><a href="Echinodermata_(classification_phylog%C3%A9n%C3%A9tique)" title="Echinodermata (classification phylogénétique)">Echinodermata (classification phylogénétique)</a></li>
<li><a href="Asterozoa" title="Asterozoa">Asterozoa</a></li>
<li><a href="%C3%89toile_de_mer" title="Étoile de mer">Étoile de mer</a></li>
<li><a href="Echinodermes_de_M%C3%A9diterran%C3%A9e" class="mw-redirect" title="Echinodermes de Méditerranée">Echinodermes de Méditerranée</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Liens_externes">Liens externes</h2></div>
<ul><li><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://doris.ffessm.fr/fiches_liste.asp?groupe_numero=43"><cite style="font-style:normal;">Ophiurides (ophiures)</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique"><a href="Donn%C3%A9es_d'observations_pour_la_reconnaissance_et_l'identification_de_la_faune_et_de_la_flore_subaquatiques" title="Données d'observations pour la reconnaissance et l'identification de la faune et de la flore subaquatiques">DORIS</a></span>, encyclopédie marine en ligne de la <a href="F%C3%A9d%C3%A9ration_fran%C3%A7aise_d'%C3%A9tudes_et_de_sports_sous-marins" title="Fédération française d'études et de sports sous-marins">FFESSM</a></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Cornu"><span class="ouvrage" id="François_Cornu">François Cornu, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://fran.cornu.free.fr/liste/liste.php?sous_groupe=37"><cite style="font-style:normal;">Ophiures</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">Sous Les Mers</span></span></span>.</li></ul>
<ul><li><span class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives au vivant</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://animaldiversity.org/accounts/Ophiuroidea/"><span class="lang-en" lang="en"><i>Animal Diversity Web</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Ophiuroidea"><span class="lang-en" lang="en"><i>Australian Faunal Directory</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.dyntaxa.se/taxon/info/4000087"><span class="lang-sv" lang="sv"><i>Dyntaxa</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=31508"><span class="lang-en" lang="en"><i>Paleobiology Database</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.gbif.org/fr/species/350"><span class="lang-fr" lang="fr"><i>Global Biodiversity Information Facility</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.inaturalist.org/taxa/48836"><span class="lang-en" lang="en"><i>iNaturalist</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.irmng.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=1217"><span class="lang-en" lang="en"><i>Interim Register of Marine and Nonmarine Genera</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=140787"><span class="lang-nl" lang="nl"><i>Nederlands Soortenregister</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.nzor.org.nz/names/cd76b790-1bcf-4ba7-b70f-631417c5a263"><span class="lang-en" lang="en"><i>New Zealand Organisms Register</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://treatment.plazi.org/id/89E2E860-536A-9C4C-341B-5D94B0CDEC4C"><span class="lang-de" lang="de">Plazi</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=157325">Système d'information taxonomique intégré</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=123084"><span class="lang-en" lang="en"><i>World Register of Marine Species</i></span></a></li> </ul></span></li></ul>
<div class="navbox-container" style="clear:both;">

</div>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des échinodermes</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la biologie marine</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-10-17" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Ophiuroidea&amp;oldid=229837651">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>